Odwiedziło nas

Dziś50
W tym tygodniu377
Od otwarcia strony541791

 
 
 
P.O.S.
PROGRAM
OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY CHARSZNICA
na lata 2005-2015
z uwzględnieniem zadań zrealizowanych w 2004 roku
Miechów-Charsznica, wrzesień 2004 r.

AUTOR PROJEKTU:

PRZEDSIĘBIORSTWO USŁUGOWE „POŁUDNIE II” SP. Z O.O.
BIURO INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ROZWOJU TECHNOLOGII

ZESPÓŁ AUTORSKI PROJEKTU:

dr inż. hab. Janusz Mikuła
mgr inż. Monika Dębowska
mgr inż. Maciej Rzepa
mgr Barbara Barwacz
Wojciech Mikuła
Marcin Nalepa
Paweł Kaproń
  • 1.   WSTĘP

  • 1.1 Podstawa prawna opracowania
               Obowiązujące od 1 października 2001 roku Prawo Ochrony Środowiska w art. 17 nakłada na Urzędy Gmin obowiązek opracowania gminnego programu ochrony środowiska w celu realizacji polityki ekologicznej Państwa. Obowiązek ten stanowi przesłankę dla utworzenia niniejszego opracowania.
            
          Formalną podstawą sporządzenia Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Charsznica jest umowa zawarta w dniu 24 marca 2004 r. pomiędzy Gminą Charsznica z siedzibą w Charsznicy, ul. Kolejowa 20, a Przedsiębiorstwem Usługowym „Południe II” sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, ul. Łokietka 98-104.


  • 1.2 Koncepcja i cel opracowania
          Przedmiotem opracowania jest Program Ochrony Środowiska dla Gminy Charsznica położonej w powiecie miechowskim w województwie małopolskim.
          Na podstawie aktualnego stanu środowiska, źródeł jego zagrożeń oraz tendencji przeobrażeń Program Ochrony Środowiska określa cele polityki ekologicznej na terenie Gminy Charsznica, instrumenty realizacji programu, potrzebne środki finansowe oraz formy kontroli jego realizacji.
         
          Problematyka ochrony środowiska obejmuje wszystkie jego elementy, a więc budowę geologiczną i bogactwa naturalne, wody powierzchniowe i podziemne, powietrze atmosferyczne, rzeźbę terenu i pokrywę glebową, szatę roślinną i lasy, świat zwierząt, a także podstawowe walory kulturowe.
          Dla osiągnięcia zrównoważonego rozwoju niezbędne są:
·   ochrona środowiska przyrodniczego,
·   rozwój gospodarczy,
·   ład przestrzenny,
·   warunki społeczne.
          Z punktu widzenia środowiska przyrodniczego zrównoważony rozwój polega przede wszystkim na dążeniu do:
·        zachowania możliwości odtwarzania się zasobów naturalnych,
·        racjonalnego użytkowania zasobów nieodnawialnych i zastępowania ich substytutami,
·        ograniczania uciążliwości dla środowiska i nieprzekraczania granic wyznaczonych jego odpornością,
·        zachowania różnorodności biologicznej,
·        zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa ekologicznego,
·        tworzenia podmiotom gospodarczym warunków do uczciwej konkurencji w dostępie do ograniczonych zasobów i możliwości odprowadzania zanieczyszczeń.
          Program Ochrony Środowiska powinien wytyczać cele polityki ekologicznej Gminy Charsznica, takie jak:
·        racjonalne użytkowanie zasobów naturalnych przez zmniejszenie zużycia energii, surowców i materiałów, a równocześnie wzrost udziału w wykorzystywaniu zasobów odnawialnych,
·        ochronę powietrza i ochronę przed hałasem przez redukcję emisji gazów i pyłów oraz emitorów hałasu i wibracji,
·        ochronę wód przez właściwą gospodarkę wodno-ściekową oraz racjonalizację zużycia wody,
·        ochronę gleb i powierzchni ziemi przez racjonalną gospodarkę rolną i minimalizowanie destrukcyjnych oddziaływań przemysłu oraz komunikacji,
·        ochronę zasobów przyrodniczych z uwzględnieniem bioróżnorodności przez zmniejszanie presji wynikającej z rozwoju gospodarczego
.

  • 1.3 Metodyka opracowania
         
          Program Ochrony Środowiska powinien być powiązany z dokumentami wyższej rangi i wynikać z zapisów Polityki Ekologicznej Państwa. Równocześnie Program Ochrony Środowiska powinien być skorelowany z dokumentami szczebla wojewódzkiego i powiatowego.
          Przy opracowaniu projektu Programu Ochrony Środowiska konieczne jest również wykorzystanie informacji i założeń zawartych w takich dokumentach jak: Strategia rozwoju Gminy Charsznica, projekt Planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Charsznica oraz projekt Planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Charsznica – Ekofizjografia.
          Spośród dokumentów szczebla wojewódzkiego i powiatowego przy sporządzaniu niniejszego opracowania zostały uwzględnione następujące dokumenty identyfikującymi cele ekologiczne:
·   Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego,
·   Program Zrównoważonego Rozwoju i Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2001-2015,
·   Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Małopolskiego,
·   Program Ochrony Środowiska Powiatu Miechowskiego.
W trakcie realizacji Programu Ochrony Środowiska Gminy Charsznica odbyły się konsultacje społeczne i prezentacja dokumentu na spotkaniu z władzami samorządowymi. Przygotowano także ankiety na temat wiedzy o środowisku, jego zagrożeniach i sposobach ochrony zasobów przyrody dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych z terenu gminy.


  • 2.   CHARAKTERYSTYKA GMINY

  • 2.1 Położenie
            Gmina wiejska Charsznica leży w północnej części województwa małopolskiego w powiecie miechowskim. Graniczy od południa z gminą Gołcza, od wschodu z gminami Kozłów, Książ Wielki i Miechów oraz od zachodu z gminami Wolbrom i Żarnowiec.
            Obszar gminy zaliczany jest do regionu Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej; subregionu Wyżyny Miechowskiej. Powierzchnia gminy wynosi 7843,887 ha. Obszar zamieszkuje 8029 osób. Średnia gęstość zaludnienia, wynosząca około 102 mieszkańców na 1 km2 powierzchni, jest niższa od średniej krajowej wynoszącej 124 osoby na 100 ha.
            Gmina Charsznica składa się z osiemnastu miejscowości, a  mianowicie: Miechów – Charsznica, Charsznica, Chodów, Chodowiec, Ciszowice, Dąbrowiec, Jelcza, Marcinkowice, Podlesice, Pogwizdów, Szarkówka, Swojczany, Tczyca, Uniejów Kolonia, Uniejów Parcela, Uniejów Rędziny, Wierzbie i Witowice.
(do wglądu w UG)
Obszar gminy Charsznica leży w całości na Wyżynie Miechowskiej zaliczanej do Niecki Nidziańskiej (J. Kondracki 1965r.). Wyżyna zbudowana jest ze skał różnego pochodzenia geologicznego, a mianowicie z: wapieni jurajskich, margli kredowych, lessów plejoceńskich oraz aluwiów rzecznych osadzonych tu w holocenie. Najstarszymi spośród utworów powierzchniowych jest wapień jurajski, natomiast do utworów najmłodszych, holoceńskich należą utwory napływowe, czyli aluwia rzeczne. Wypełniają one dna dolin stałych cieków wodnych.
Procentowy udział miejscowości w ogólnej powierzchni Gminy Charsznica przedstawiono w tabeli 1, a następnie zilustrowano na wykresie.


Tabela 1. Udział sołectw w powierzchni Gminy Charsznica
(do wglądu w UG)

  • 2.2 Ludność

Łącznie Gminę Charsznica zamieszkuje 8029 osób, co stanowi ok. 15,74% mieszkańców powiatu miechowskiego. Charakterystykę ludności w poszczególnych sołectwach przedstawia tabela 2, co zilustrowano na wykresie.

Tabela 2. Charakterystyka Gminy Charsznica
(do wglądu w UG)

Gmina należy do grupy średnio zaludnionych, gdyż gęstość zaludnienia waha się w granicach od 50 osób na 1km² w sołectwie Pogwizdów do 455 osób na 1 km² we wsi Miechów Charsznica. Sytuację demograficzną gminy Charsznica na tle kraju i innych gmin wiejskich określa się jako korzystną. Najwięcej mieszkańców gminy zamieszkuje w miejscowości Miechów Charsznica – ponad 22% ogólnej liczby mieszkańców gminy, natomiast najmniej w miejscowości Chodowiec – niespełna 4%.
Ponad połowę populacji stanowią kobiety. Na 100 mężczyzn przypadają średnio 103 kobiety. Według stanu z końca 2003r. w ogólnej liczbie 8029 mieszkańców gminy było 4088 kobiet (50,9%) i 3941 mężczyzn (49,1%).
Ludność w Gminie Charsznica według ekonomicznych grup wieku w roku 2003 przedstawiała się następująco: w wieku produkcyjnym – 4901 osób (co stanowi 61% ogółu mieszkańców), przedprodukcyjnym – 1779 (22%), poprodukcyjnym – 1349 (17% mieszkańców) (tabela 3)
.

Tabela 3. Charakterystyka ludności według grup wiekowych
(do wglądu w UG)

Analizę ruchu naturalnego ludności oparto na współczynniku przyrostu naturalnego będącego bilansem dwóch składowych tego procesu, tj. poziomu urodzeń i wielkości zgonów. Z zestawienia danych za rok 2003 wynika, że Gmina Charsznica odznacza się ujemnym przyrostem naturalnym ludności. Czynnik ten, w połączeniu z migracją ludności, powoduje stały spadek ilości mieszkańców w gminie oraz starzenie się społeczeństwa. Ruch naturalny ludności Gminy Charsznica przedstawiono w tabeli 4.

Tabela 4. Ruch naturalny ludności
(do wglądu w UG)

  • 2.3 Rynek pracy

    Gospodarka Gminy Charsznica to przede wszystkim dobrze rozwinięte rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze.
Wiodącą funkcją Gminy Charsznica jest funkcja rolnicza. Na terenie Gminy Charsznica dominuje produkcja warzyw. Szacunkowa powierzchnia gruntów przeznaczonych pod ich uprawę wynosi 2500 ha. Wielkość tego areału uzależniona jest od sytuacji rolnej i popytu na wyprodukowane warzywa.
Wśród uprawianych warzyw najpopularniejsza jest kapusta, której areał wynosi 60-70% powierzchni przeznaczonej pod warzywa, co stanowi 6% w skali krajowej. W Gminie Charsznica uprawia się kapusty średniowczesne na świeży rynek oraz późne z przeznaczeniem do kiszenia i na przechowanie.
W ostatnim okresie zwiększyła się powierzchnia innych upraw, a w szczególności marchwi, pietruszki, selera, pora, buraków ćwikłowych oraz ogórków.
W produkcji zwierzęcej, która jest generalnie słabiej rozwinięta w Gminie Charsznica niż produkcja roślinna, wiodącą gałęzią jest chów bydła mlecznego. Gałęzią uzupełniającą jest chów trzody chlewnej.
Główną bazę paszową dla hodowanych zwierząt na terenie Gminy Charsznica stanowią: zboża, okopowe, pastewne, kukurydza, zielonki z użytków zielonych oraz rośliny strączkowe.
Rolnictwo indywidualne obejmuje 55% zasobów pracy gminy i około 70% aktualnie pracujących na terenie gminy. Ważną rolę w bilansie miejscowych zasobów pracy odgrywają także pracujący poza terenem gminy oraz zarejestrowani bezrobotni.
Znacząca część mieszkańców jest zatem zatrudniona w rolnictwie i małych podmiotach gospodarczych prowadzących swoją działalność na terenie Gminy Charsznica. Część osób zatrudniona jest również w podmiotach zlokalizowanych poza obszarem gminy, głównie w mieście Miechowie.
Do największych przedsiębiorstw działających na terenie Gminy Charsznica należą:
·        Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Miechowie, Oddział w Charsznicy
·        P.P.U.H. " CHYŻBET ", Oddział w Charsznicy
Na podstawie danych o zatrudnieniu można określić charakter i wielkość podmiotów gospodarczych znajdujących się na terenie gminy lub powiatu. Na terenie Gminy Charsznica w gospodarce narodowej (pracujący poza rolnictwem indywidualnym, według miejsca pracy, bez jednostek osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, spółek cywilnych, w których liczba pracujących nie przekracza 9 osób) zatrudnionych było 512 mieszkańców gminy według stanu na dzień 31.12.2001r.
Pracujących w wybranych sektorach gospodarki narodowej w Gminie Charsznica na tle powiatu miechowskiego w 2001r. przedstawia tabela  5.


Tabela 5. Pracujący w wybranych sektorach gospodarki narodowej w 2001r.*
(do wglądu w UG)

Bezrobocie w porównaniu z innymi gminami województwa na terenie Gminy Charsznica nie jest zbyt duże. Liczba bezrobotnych mieszkańców Gminy Charsznica zarejestrowanych w PUP wynosi 572, w tym pozostających bez pracy powyżej 12 miesięcy jest 371 osób.
Cechą charakterystyczną miejscowego bezrobocia jest: równowaga płci wśród bezrobotnych, tzw. bezrobocie długotrwałe w przypadku ponad połowy bezrobotnych oraz wyjątkowo wysoki odsetek bezrobotnych nie posiadających prawa do zasiłku (89%).

Tabela 6. Bezrobocie
(do wglądu w UG)

  • 2.4 Użytkowanie terenu

  Na terenie Gminy Charsznica dominująca formą władania ziemią są grunty indywidualne. Z całkowitej powierzchni Gminy Charsznica tereny prywatne zajmują 88,4% powierzchni (z czego 80,7% to indywidualne gospodarstwa rolne, a 7,7% inne grunty indywidualne).
Tabela 7 przedstawia strukturę użytkowania gruntów w poszczególnych sołectwach według danych Urzędu Gminy.

 
Tabela 7. Użytkowanie gruntów w poszczególnych sołectwach
(do wglądu w UG)

            Jak wynika z tabeli 7, użytki rolne zajmują największy obszar gminy – 6715, 87 ha. Użytki rolne, jako podstawowa baza produkcji rolniczej, są mało zróżnicowane w swojej strukturze. Największy udział mają grunty orne, które w gminie stanowią 90,4% użytków rolnych, przy czym najwięcej gruntów ornych w stosunku do użytków rolnych znajduje się we wsi Chodów – 96,7%, najmniejszy zaś procent gruntów ornych w odniesieniu do użytków rolnych jest we wsi Witowice i wynosi 82,3%.
            Użytki zielone, czyli łąki i pastwiska, stanowią niewielki procent użytków rolnych: łąki – 4,1% natomiast pastwiska 1,3%, co razem daje 5,4% w stosunku do użytków rolnych. Najwięcej użytków zielonych jest we wsi Tczyca – 9,8%, natomiast w Uniejowie Kolonii użytki zielone nie występują.
            Sady stanowią 3,5% użytków rolnych, zajmują powierzchnię 236,90 ha. Największy obszar sadów występuje w Miechowie – Charsznicy i wynosi 36,82 ha. Jest to spowodowane tym, że na większości działek przydomowych występują sady. Działki te są charakterystyczne dla krajobrazu Miechowa – Charsznicy.
            Drugą grupę użytków gruntowych, pod względem zajmowanej powierzchni, stanowią użytki leśne. Na terenie gminy Charsznica zajmują one 422,32 ha, co stanowi 5,4% użytków gruntowych. Lesistość analizowanego terenu nie jest jednakowa i wynosi 5%. Lasy praktycznie skupiają się we wsi Uniejów Rędziny, gdzie zajmują powierzchnię 391,60 ha, co stanowi 51% wszystkich użytków gruntowych we wsi. Kolejną grupę użytków rolnych stanowią grunty pod wodami. Zajmują one niewielką powierzchnię – 21,20 ha, co stanowi około 0,3% powierzchni ogólnej wszystkich użytków gruntowych w gminie. Są to głównie tereny zajmowane przez rzeki Szreniawę i Uniejówkę.
            Tereny osiedlowe zajmują powierzchnię 278.18 ha co stanowi 3.5% użytków gruntowych w gminie. Najwięcej terenów osiedlowych występuje w Miechowie – Charsznicy (36.76 ha – 9.4% powierzchni ogólnej wsi). Jest to miejscowości gminna, charakteryzująca się największym współczynnikiem zaludnienia.
            Tereny różne i nieużytki zajmują łącznie 22,29 ha, co stanowi 0,3% powierzchni ogólnej gminy. Świadczy to optymalnym wykorzystaniu użytków na cele rolne, leśne, budowlane, itd.
Gmina Charsznica posiada zróżnicowane warunki przyrodniczo – klimatyczne i glebowe dla produkcji rolniczej. Wpływa na to wiele czynników środowiska przyrodniczego, warunków hydrogeologicznych, klimatycznych ukształtowania terenu oraz pokrywy glebowej.
Gmina Charsznica zaliczana jest do rejonu o korzystnych warunkach dla rozwoju rolnictwa i wysokiej intensywności produkcji opartej na glebach dobrej jakości. Dominującą funkcją gminy jest rolnictwo i warzywnictwo, gdzie produkcja rolnicza głównie oparta jest na prywatnych gospodarstwach indywidualnych (96,8% użytków rolnych), o przeciętnej wielkości 3,26 ha. W strukturze zasiewów gruntów ornych ok. 48% zajmują zboża podstawowe (w tym 29% pszenica) oraz ok. 18% uprawy ziemniaków.
Jest to gmina z dużym udziałem upraw warzywniczych (19% zasiewów), głównie kapusty. Kwaszarnie kapusty i ogórków znajdują się w prawie wszystkich gospodarstwach we wsiach: Chodów, Charsznica, Chodowiec, Swojczany, Szarkówka, Ciszowice oraz w Witowicach.
Gmina Charsznica ze względu na swój rolniczy charakter nie posiada większego przemysłu. Ogólnie przemysł te związany jest z obsługą rolnictwa i należy tu zaliczyć prywatne zakłady remontowo-naprawcze sprzętu rolniczego w Chodowie i Tczycy. Obecnie w przedsiębiorstwie Chyż-Bet zlokalizowanym na terenie dawnej Charsznickiej Odlewni Żeliwa produkowana jest kostka brukowa. Do dobrze prosperujących zakładów należy w Charsznicy oddział Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Miechowie, wytwarzający głównie mleko w proszku i serki homogenizowane. Poza wymienionymi powyżej zakładami na terenie Charsznicy zlokalizowane są ubojnie i masarnie, 2 piekarnie, ciastkarnia, 2 młyny gospodarcze oraz warsztaty samochodowe.
Teren Gminy Charsznica jest typowo rolniczy, dominuje produkcja warzyw. Szacunkowa powierzchnia gruntów przeznaczonych pod ich uprawę wynosi 2500 ha. Wielkość tego areału uzależniona jest od sytuacji rolnej i popytu na wyprodukowane warzywa. Wśród uprawianych warzyw prym wiedzie kapusta, której areał wynosi 60-70% powierzchni przeznaczonej pod warzywa, co stanowi 6% w skali krajowej. Uprawia się kapusty średniowczesne na świeży rynek, późne z przeznaczeniem do kiszenia i na przechowanie. Największy areał stanowią kapusty do kiszenia. Na terenie gminy gleby są w dobrej kulturze gliniaste, o dużym kompleksie sorpcyjnym. Ponadto w ostatnim okresie zwiększyła się powierzchnia innych upraw, a w szczególności marchwi, pietruszki, selera, pora, buraków ćwikłowych oraz ogórków.
Gmina Charsznica jako typowo rolnicza cały swój wysiłek poświęca pracy nad rozwojem i unowocześnieniem rolnictwa. Holenderskie firmy nasienne corocznie organizują dla tutejszych rolników bezpłatne szkolenia na temat uprawy kapusty  i innych warzyw.
W Gminie Charsznica istnieją poletka doświadczalne największych na świecie producentów nasion Bejo Zaden, Royal Sluis, Sandos, Rijk Zwan, S&G Seeds. Na terenie Gminy Charsznica  istnieje od kilku pokoleń tradycja uprawy kwaszenia. Wielką promocją miejscowej specjalności są też doroczne Charsznickie Dni Kapusty organizowane przy udziale Urzędu Gminy przez GOK w Charsznicy. W tym dniu przyjeżdżają producenci kapusty z wielu regionów Polski, a także z Holandii. Odwiedzają oni liczne gospodarstwa rolne, w których są prowadzone kolekcje kapust poszczególnych firm nasiennych. Przyjeżdżają też specjaliści naukowi, którzy wygłaszają referaty na tematy interesujące rolników np. ochrona, przetwórstwo, chorób kapusty.
Rolnictwo gminy jest w dużym stopniu zmechanizowane. Jeden ciągnik przypada na 5 ha użytków rolnych. Jest dużo maszyn służących do ochrony roślin i ich zbioru począwszy od opryskiwaczy do kombajnów ( w tym do marchwi ).
Obecnie trwa budowa zaplecza przechowalniczego i rozwijają się indywidualne przetwórnie warzyw. Kapusta jest wysyłana nie tylko na Górny Śląsk i do Krakowa, ale też do wschodniej, centralnej i północnej Polski, do Czech, Niemiec  i na Ukrainę. Rozbudowa i adaptacja budynków na przechowalnie i paczkowalnie warzyw pozwala na całoroczne zaspokojenie kontrahentów według ich potrzeb. Paczkowane produkty trafiają bezpośrednio do sklepów na terenie Polski i Europy Zachodniej.


  • 2.5 Infrastruktura komunikacyjna

            Tereny komunikacyjne w gminie Charsznica zajmują łączną powierzchnię 382,45 ha, co stanowi 4,9% powierzchni ogólnej. W skład terenów komunikacyjnych wchodzą głównie drogi i koleje. Na terenie gminy Charsznica zarejestrowanych jest 47 odcinków dróg gminnych. Drogi te posiadają ogólną długość 154,68 km. Część z nich ma nawierzchnię gruntową, część utwardzoną, a część ulepszona czyli wyasfaltowaną.
Komunikacyjnie obszar Gminy Charsznica położony jest korzystnie w stosunku do istniejących szlaków kolejowych oraz dróg. Przez obszar gminy przebiegają następujące linie kolejowe :
·        dwutorowa, zelektryfikowana Warszawa – Kraków
·        dwutorowa, zelektryfikowana Tunel – Śląsk
·        szerokotorowa, jednotorowa Hrubieszów – Huta Katowice (LHS)
LHS przebiega tranzytem, nie obsługując jej, a na jej linii zlokalizowana jest mijanka w Marcinkowicach. Na liniach normalnotorowych są dwie stacje w Tunelu ( stacja węzłowa) i w Charsznicy oraz jeden przystanek osobowy Gajówka w Podlesicach. Stacja Tunel jest stacją węzłową. W Charsznicy znajduje się stacja towarowo-osobowa obsługująca teren Gminy Charsznica oraz część gminy Gołcza. Stacje wyposażone są w trzy perony obsługujące ruch pasażerski oraz pięć torów obsługujących ruch towarowy.
Do końca lat 80-tych na stacji Charsznica rozpoczynała trasę kolej wąskotorowa Charsznica-Miechów-Cudzynowice-Kazimierza Wielka, zlikwidowana z powodu pogarszającej się opłacalności ekonomicznej.
Sieć drogową tworzą :
- droga wojewódzka nr 783 z Miechowa do Wolbromia (południowa część gminy), zapewniająca połączenia z Kielcami, Krakowem i Katowicami,
- drogi powiatowe: Chodów – Dziadówki – Strzeżów II, Uniejów-Kolonia – Pstroszyce II, Pogwizdów – Tunel – Miechów, Chodów – Siedliska, Swojczany – Dąbrowa, Tczyca – Swojczany, Uniejów – Chodowiec – Charsznica, Podlesice – Charsznica, Tczyca – Marcinkowice, Żarowiec – Podmiejska Wola, Tunel – Charsznica oraz Kozłów – Kępie -  Charsznica.
Uzupełnieniem wymienionych ciągów dróg są drogi gminne posiadające łączną długość 180 km, w tym o nawierzchni asfaltowej 68 km, tłuczniowej 112 km i 60 km dróg dojazdowych gruntowych. Sieć dróg gminnych przedstawiono tabeli 8.
Gmina Charsznica jest gminą typowo rolniczą. Aby rolnikom usprawnić dojazd do pól, oraz zorganizować sprawny zbyt płodów rolnych konieczna jest bieżąca z roku na rok budowa i modernizacja wszystkich dróg. Docelowo planuje się modernizację (wyasfaltowanie) wszystkich dróg prowadzących do gospodarstw. Na bieżąco remontowane i budowane muszą być drogi dojazdowe do pól. Planuje się też wykonywanie oraz odbudowywanie rowów przydrożnych, które będą zapewniać swobodne odprowadzenie wody opadowej nie niszcząc nawierzchni dróg.


Tabela 8. Sieć dróg gminnych
(do wglądu w UG)

Infrastruktura komunikacyjna Gminy Charsznica.
(do wglądu w UG)

  • 2.6 Infrastruktura techniczna

Infrastruktura energetyczna jest dobrze rozwinięta na obszarze całej Gminy Charsznica. Przez obszar gminy przebiegają linie elektroenergetyczne o niskich (400V) i średnich (15000V) napięciach znamionowych. Transformatory redukują napięcie z 15000V do 400V. Istniejąca sieć elektroenergetyczna jest systematycznie rozbudowywana i modernizowana stosownie do potrzeb. Budowa nowych stacji transformatorowych realizowana jest również stosownie do potrzeb.
Aktualnie Gmina Charsznica nie jest w pełni zgazyfikowana. Od 1992r. Gmina Charsznica jest członkiem Międzygminnego Związku „Gazociąg” z siedzibą w Proszowicach. Związek ma na celu doprowadzenie sieci gazu wysokoprężnego i wybudowanie stacji redukcyjno-pomiarowej dla gmin będących członkami Związku.
Od strony gminy Wolbrom doprowadzony jest gazociąg do wsi Podlesice.
Od strony Kocmyrzowa gazociąg doprowadzony jest przez Proszowice, Koniuszę, Słomniki, Miechów do stacji redukcyjno-pomiarowej zlokalizowanej w Chodowie. Zgazyfikowane zostały Ciszowice, Chodów, Miechów-Charsznica oraz Szarówka.
           
Sieć telefoniczna  w Gminie Charsznica została  gruntownie przebudowana  w 1995 roku  i przystosowana do przesyłu informacji techniką cyfrową z możliwością wieloczynnościowego wykorzystania sieci.
Podstawę do takiego przekształcenia sieci dało  zamontowanie 6 central automatycznych DGT o dużej pojemności oraz ułożenie 27,8 klś kabla światłowodowego na terenie gminy oraz pomiędzy  centralą nadrzędną w Miechowie a centralą w Charsznicy w następujących miejscowościach:
Miechów Charsznica            640 NN
Pogwizdów                           120 NN
Dąbrowiec                            120 NN
Tczyca                                   120 NN
Swojczany                              60 NN
Jelcza                                      60 NN            
Na terenie Gminy Charsznica znajdują się dwa nadajniki sieci komórkowej. Jeden nadajnik zlokalizowany został w Charsznicy, drugi natomiast w Uniejowie Rędzinach.
Na terenie Gminy Charsznica budynki mieszkalne i usługowe oraz produkcyjne ogrzewane są tylko lokalnymi źródłami ciepła o różnych rodzajach paliwa energetycznego (węgiel, koks, drewno, elektryka i gaz).
Większość istniejących systemów ogrzewania w Gminie Charsznica to indywidualne systemy, głównie paleniska piecowe. Założenia rozwojowe regionu wskazują na konieczność realizacji energooszczędnego budownictwa i zmianę czynnika grzewczego.

           
  • 2.7 Gospodarka wodno-ściekowa

Na obszarze Gminy Charsznica poziom wodonośny o dużym znaczeniu użytkowym związany jest z osadami kredy górnej. Wody z poziomu kredowego występują w obrębie dwóch głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP) w kraju:
nr 408 – Niecka Miechowska (NW) o zasobach dyspozycyjych 514 tys. M3/dobę,
nr 409 – Niecka Miechowska (SE) o zasobach dyspozycyjnych 325 tys. M3/dobę.
Ogólne zasoby dyspozycyjne (łączne) do powierzchni gminy wynoszą 9863 m3/dobę, tj. 411 m3/godz.
Średnie zapotrzebowanie wody w gminie dla celów socjalno-bytowych (łącznie z zakładami użyteczności publicznej wynosi :
- cele socjalno-bytowe – 660 m3/dobę,
- cele gospodarcze  - 372 m3/dobę,
- cele przemysłowe – 250 m3/dobę
co daje 1282 m3/dobę tj. ~ 107 m3/godz. (podzielono przez 12).
Przy uwzględnieniu nierównomierności poboru wody w ciągu doby (współczynnik 1,2 dla celów bytowych, 1,3 dla zwierząt i 1,15 na cele produkcyjne) maksymalne zapotrzebowanie dobowe wynosi 1563 m3/dobę, a godzinowe 191 m3. Zapotrzebowanie jest więc mniejsze od szacunkowych zasobów dyspozycyjnych, gdzie również mniejsze są zatwierdzone zasoby eksploatacyjne ujęć, które wynoszą ~ 598 m3/godz. Jest to wielkość podana na podstawie studni posiadających dokumentacje hydrogeologiczne, ale jest niemiarodajna z uwagi na częściowe korzystanie gospodarstw ze studni kopanych, gdzie ilość pobieranej wody nie jest rejestrowana.
Wody w obrębie wymienionych zbiorników ujmowane są studniami wierconymi. W oparciu o udokumentowane ujęcia zbudowana została sieć wodociągów grupowych w gminie, których obsługę prowadzi Zakład Usług Komunalnych w Charsznicy.
Dla zaopatrzenia Gminy Charsznica w wodę wykorzystuje się następujące wodociągi :
- wodociąg Tczyca – Jelcza dla wsi Tczyca, Jelcza i Wierzbie oraz zbiorniki wyrównawczy wieżowy zlokalizowane w przysiółku   Kopanina,
- wodociąg Swojczany dla wsi Swojczany, Miechów-Charsznica, Dąbrowiec oraz Podlesice,
- wodociąg Pogwizdów dla wsi Uniejów – Rędziny, Uniejów – Parcela, Pogwizdów, Marcinkowice i Charsznica,
- wodociąg Ciszowice ze zbiornikiem wyrównawczym wieżowym dla wsi Ciszowice,  Szarkówka, Witowice, Chodów, Chodowiec i Miechów-Charsznica.
Wieś Miechów-Charsznica korzysta również ze studni odwierconej dla POM-u w Chodowie i Stacji Kolejowej w Charsznicy. Dodatkowo sieć wodociągowa w Chodowie i Uniejowie jest zasilana od strony wsi Strzeżów w gminie Miechów z ujęcia w Rozpierzchowie, a południowa część sołectwa Podlesice oraz Wierzbie od strony gminy Wolbrom.
Gmina Charsznica jest zwodociągowana w blisko 100%.
Wodociąg grupowy Tczyca - Jelcza - Wierzbie zasilany przez zbiornik wieżowy o poj. 200 m3 ze studni głębinowych zlokalizowanych w Jelczy i Tczycy. Z wodociągu tego korzystają mieszkańcy w/w wsi oraz awaryjnie części sołectwa Swojczany.
Wodociąg Swojczany pracuje w oparciu o dwie studnie głębinowe zlokalizowane w obrębie stacji wodociągowej w Swojczanach, oraz zbiorniki wyrównawcze-podziemne o poj. 3 x 50 m3 zlokalizowane w przysiółku Augustynów. Wodociąg Swojczany został połączony z wodociągiem w Dąbrowcu w celu zmniejszenia kosztów eksploatacji. Z wodociągu tego zasilana jest część sołectwa Podlesice. Pozostała część zasilana jest z wodociągu Podlesice II, gmina Wolbrom.
Wodociąg Ciszowice pracuje w oparciu o studnię głębinową i zbiornik wieżowy zlokalizowane w obrębie stacji wodociągowej w Ciszowicach. Wodociąg Ciszowice zaopatruje w wodę Ciszowice, Witowice, Szarkówkę i część sołectwa Miechów-Charsznica z możliwością awaryjnego zasilania sołectwa Chodów i Chodowiec.
Wodociąg Pogwizdów pracuje w oparciu o studnię głębinową położoną w obrębie stacji wodociągowej Pogwizdów oraz zbiornik wyrównawczy położony w Uniejowie Rędzinach o pojemności 2 X 50 m³. Z ujęcia tego zaopatrywane są miejscowości: Pogwizdów, Marcinkowice, Charsznica, Uniejów Rędziny, Uniejów Kolonia i Uniejów Parcela.
 
Wodociąg Chodów pracuje w oparciu o studnię głębinową zlokalizowaną w Chodowie poprzez zbiorniki wyrównawcze o pojemności 3 x 50 m³ wybudowane w obrębie stacji wodociągowej w Chodowie. Z wodociągu tego zasilane jest również sołectwo Podmiejska Wola, gmina Miechów. Istnieje ponadto możliwość awaryjnego zasilania sołectwa Miechów-Charsznica i Chodowiec.
Sieć wodociągowa w gminie Charsznica budowana była w różnych okresach i z tego względu w najbliższej przyszłości należy przystąpić do odbudowy i remontów sieci wodociągowej wybudowanej w pierwszej kolejności.
Do wodociągów, których odbudowę należy rozpocząć w najbliższym czasie należą sołectwa : Swojczany, Szarkówka, Miechów Charsznica.
     
Do chwili obecnej w gminie Charsznica korzysta z sieci wodociągowej 95,7% ogółu mieszkańców gminy. Wybudowano sieć wodociągową o łącznej długości 133,1 km. Na terenie gminy wybudowane jest 21 studni głębinowych, z których 7 jest eksploatowanych.
Jedynie wsie Miechów-Charsznica, Szarkówka i Ciszowice posiadają system kanalizacji sanitarnej odprowadzający ścieki komunalne do własnej oczyszczalni ścieków. Długość istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej wynosi 13,6 km. Korzysta z niej 1700 mieszkańców.
Pozostałe jednostki osadnicze nie posiadają zbiorczych systemów kanalizacji sanitarnej. Mieszkańcy korzystają głównie z suchych ustępów i szamb.
Oczyszczalnia ścieków typu mechaniczno-biologicznego zlokalizowana w Charsznicy ma przepustowość 780 m3/dobę. Odpływ wykonany jest kanałem do cieku Uniejówka. Eksploatatorem oczyszczalni ścieków jest Zakład Usług Komunalnych, który jest zaopatrzony  w sprzęt niezbędny do odbioru ścieków z indywidualnych osadników od rolników i dowożenia do oczyszczalni. Osady z oczyszczalni wywożone są na teren oczyszczalni lub rolnicy odbierają je do zasilania pastwisk.
Aktualnie po wyłączeniu z produkcji dużych zakładów przemysłowych, oczyszczalnia pracuje z obciążeniem 70% przyjmując ścieki z kolektorów i dowożone od rolników.
Reasumując, na terenie Gminy Charsznica tylko sołectwa Miechów-Charsznica, Szarówka i Ciszowice posiadają zorganizowaną gospodarkę ściekową. Ścieki sanitarne z zakładów pracy, budownictwa wielorodzinnego i jednostek gospodarczych odprowadzane są do istniejącej oczyszczalni ścieków kolektorami sanitarnymi o średnicy o 200 do  o 400 mm.
Kolektory biegną w części miejscowości w obrębie ulic: Pomowska, XX- lecia, Sportowa, Skowrona, Mickiewicza, Rzemieślnicza, Cicha, Żarnowiecka, Szkolna,  Miechowska, Szarkowiec. Z sieci kanalizacyjnej korzysta 136 gospodarstw.
Biorąc pod uwagę problemy ochrony wód powierzchniowych i podziemnych, należy dążyć do szybkiego rozwiązania gospodarki ściekowej w obrębie poszczególnych wsi, przez ich skanalizowanie oraz budowę nowych oczyszczalni ścieków.
Gmina Charsznica planuje rozbudowę sieci kanalizacji sanitarnej. W oparciu o istniejącą oczyszczalnię ścieków w Charsznicy projektowana jest budowa kanalizacji sanitarnej w miejscowościach Chodów – Uniejów Kolonia o długości 14,5 km obsługującej 840 osób oraz w miejscowości Charsznica o długości 7,2 km, z której korzystać będzie 360 mieszkańców.
W oparciu o projektowaną oczyszczalnię ścieków w Jelczy o przepustowości 540 m3/dobę zaplanowano budowę sieci kanalizacyjnej o długości 70,7 km dla 4360 mieszkańców następujących miejscowości: Podlesie – Swojczany – Wierzbie – Tczyca – Jelcza – Marcinkowice – Pogwizdów – Uniejów Rędziny – Uniejów Parcela.
Harmonogram budowy kanalizacji sanitarnej w Gminie Charsznica zakłada realizację następujących inwestycji i odcinków sieci w poszczególnych latach:
2005 r. – 14,5 km,
2007 r. – 7,2 km,
2009 r. – 2010 r. – budowa oczyszczalni ścieków w Jelczy,
2011 r. – 32,4 km,
2012 r. – 20,5 km,
2013 r. – 17,8 km.


  • 2.8 Gospodarka odpadami

Szczegółowe dane dotyczące ilości odpadów, miejsc ich wytwarzania oraz unieszkodliwiania znajdują się w Planie Gospodarki Odpadami dla Gminy Charsznica, opracowanie Kraków, czerwiec 2004r.
 Gmina Charsznica nie posiada odpowiednio uregulowanej gospodarki odpadami. Obecnie śmieci są wstępnie segregowane, gromadzone w kontenerach i wywożone na wysypisko przez firmę RETHMANN Recycling sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie, Oddział w Ogrodzieńcu.
Pomimo starań władz występują tu lokalne zanieczyszczenia środowiska spowodowane małymi „dzikimi” wysypiskami śmieci w dolinkach potoków, śródpolnych jarach i wąwozach. Problemy gospodarki odpadami wymagają uporządkowania we wszystkich elementach tego procesu: gromadzenia, usuwania (wywozu) i utylizacji (unieszkodliwiania) lokalnie lub we współdziałaniu z sąsiednimi gminami.
Źródłem powstawania odpadów niebezpiecznych na terenie gminy są:
-                     indywidualne gospodarstwa rolnicze oraz drobne usługi,
-                     zbiorowe przedsiębiorstwa rolnicze, zakłady produkcji rolno-spożywczej
i ośrodki obsługi rolnictwa.
Najczęściej występujące odpady niebezpieczne to:
-                     przeterminowane lub wycofane środki ochrony roślin i opakowania po nich,
-                     opakowania po farbach, rozpuszczalnikach i innych chemikaliach,
-                     zużyte oleje i smary, czyściwa zaolejone,
-                     odpady z ośrodków medycznych i weterynaryjnych (padłe zwierzęta, odpady szpitalne, niewykorzystane leki),
-                     odpady z ubojni i masarni – jadalne i niejadalne produkty uboczne uboju,
-                     odpady z ośrodków hodowli zwierząt – gnojowica,
-                     odpady z mleczarni – serwatka, ścieki mleczarskie.
Największe zagrożenie dla środowiska Gminy Charsznica stanowią opakowania po środkach ochrony roślin, przeterminowane pestycydy oraz odpady olejowe z warsztatów naprawczych sprzętu rolniczego.


  • 2.9 Warunki klimatyczne

Według podziału Polski na regiony klimatyczne Gmina Charsznica znajduje się w wyżynnym regionie klimatycznym zachodniomałopolskim. Kraina ta charakteryzuje się wyraźnie większym wpływem kontynentalizmu. Średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca (stycznia) wynosi –70C, a najcieplejszego (lipiec) +17,70C. Zima trwa statystycznie 92 dni, a lato 91 dni. Liczba dni pogodnych w roku wynosi 62, a pochmurnych 122. szata śnieżna obserwowana jest średnio przez 80 dni. Roczna ilość opadów wynosi 610 mm, co bliskie jest średniej krajowej.
Najcieplejszym miesiącem roku jest lipiec, kiedy to notuje się średnio temperatury 17,5 do 220C. W rejonie gminy notuje się rocznie około 30 dni gorących (ponad 250C). Najzimniejszym miesiącem roku jest styczeń. Notuje się wtedy najniższe temperatury, średnio –7,40C. W rejonie gminy notowanych jest średnio około 47 dni z przymrozkami, w tym 26 dni bardzo mroźnych (poniżej –100C). Pierwsze przymrozki pojawiają się na początku listopada, a ostatecznie zanikają na początku kwietnia.
Wilgotność względna powietrza wynosi średnio w roku 81%. Najwyższe wartości notuje się w chłodnej porze roku – od listopada do lutego z maksimum (90%) w grudniu, a najniższe od kwietnia do sierpnia (minimum 72%). Największa wilgotność występuje w okresach bezwietrznych i bezchmurnych. Z rozkładem wilgotności związana jest częstotliwość występowania mgieł. W rejonie gminy dni z mgłą notowane są średnio 34 razy. Najwięcej dni z mgłą występuje w październiku (7,0), a najmniej od maja do sierpnia (1,0). Dni pogodne w rejonie gminy notowane są około 50 razy w roku, a dni pochmurne ok. 142 w ciągu roku. Południowa część gminy otrzymuje średnio 650 mm opadu atmosferycznego w ciągu roku, a na pozostałym terenie gminy ( partie wierzchowinowe) ponad 700 mm. Na okres wegetacyjny przypada 410 mm w roku. maksimum opadów notuje się w lipcu ( 106 mm), zaś minimum w styczniu ( 32 mm). Pokrywa śnieżna zalega w ciągu roku przez 66 dni. Liczba dni z opadem efektywnym ( pow. 1 mm) wynosi 100 w ciągu roku.
Kierunki i rozkład wiatru w ciągu roku modelowane są ogólną cyrkulacją powietrza atmosferycznego, ale także ukształtowaniem terenu. Rozkład wiatrów w procentach w ciągu poszczególnych pór roku przedstawiono w tabeli 9.


Tabela 9. Róża wiatrów
(do wglądu w UG)

Jak wynika z powyższego zestawienia w rejonie gminy przeważają wiatry zachodnie (17,6%) i północno-zachodnie (15,0%). Najbardziej dominują one w okresie letnim. Znaczną częstotliwością wiatrów wyróżnia się też kierunek wschodni (11,2%) z kulminacją na wiosnę (15,6%). Średnia prędkość wiatru w skali miesięcznej jest mało zmienna i waha się w granicach od 2,5 m/s do 4,3 m/s.
Zmienne warunki fizjograficzne (głównie rzeźba terenu) powodują pewne lokalne zróżnicowania klimatu. Na tej podstawie wyróżniono następujące jednostki topoklimatyczne:
- Topoklimat zboczy o ekspozycji południowej, południowo-zachodniej, południowo-wschodniej, zachodniej i wschodniej o bardzo dobrych warunkach klimatycznych  (I i II). Tereny te charakteryzują się bardzo dobrymi warunkami solarnymi i termicznymi, przewietrzaniem, małą częstotliwością występowania mgieł oraz krótszym okresem zalegania pokrywy śnieżnej. Opisane tereny wyróżniają się więc najbardziej korzystnymi warunkami topoklimatycznymi dla zabudowy mieszkaniowej i specjalnej oraz sadownictwa.
- Topoklimat właściwy obszarom płaskim (III) o przeciętnych warunkach topoklimatycznych. Tereny te charakteryzują się dobrymi i przeciętnymi warunkami solarnymi, dobrymi warunkami termicznymi i wilgotnościowymi, bardzo dobrymi warunkami przewietrzania oraz małą częstotliwością występowania mgieł. Opisane i wyznaczone tereny wyróżniają się korzystnymi warunkami do zabudowy mieszkaniowej.
- Topoklimat właściwy zboczom o większych nachyleniach i ekspozycji północnej (IV) o mało korzystnych warunkach klimatycznych. Tereny te zajmują obszary na północnych skłonach wzgórz. Charakteryzują się najsłabszymi warunkami solarnymi, szczególnie jesienią i zimą, przeciętnymi warunkami termicznymi i wilgotnościowymi, dobrymi warunkami wietrznymi oraz dłuższym zaleganiem pokrywy śnieżnej. Tereny te nie są wskazane do zabudowy mieszkaniowej, rekreacyjnej oraz dla upraw wymagających znacznego nasłonecznienia.
- Topoklimat dolin rzecznych (V), dolin bocznych (VI) oraz o płytkim poziomie wód gruntowych (VII) o okresowo mniej korzystnych warunkach topoklimatycznych. Tereny te charakteryzują się gorszymi warunkami solarnymi, niekorzystnymi warunkami termicznymi, wilgotnościowymi, dużą częstotliwością występowania mgieł, słabą wentylacją i utrudnionymi warunkami rozprzestrzeniania zanieczyszczeń. Opisane tereny nie są wskazane do lokalizacji wszelkiej zabudowy. Obszary dolinne charakteryzują się występowaniem niekorzystnego zjawiska inwersji termicznej, co jest następstwem wychłodzenia się podłoża na skutek wypromieniowania ciepła pobranego w ciągu dnia przez grunt. Powietrze chłodne znajdujące się w warstwie przygruntowej, na skutek niewielkich spadków dolin oraz zapór utrudniających jego spływ, zalegać może stosunkowo długo w ich obrębie, nawet do późnych godzin rannych.
- Topoklimat właściwy obszarom zabudowanym charakteryzujący się bardziej skontrastowanym przebiegiem temperatury i wilgotności względnej powietrza, zmniejszonymi i prędkościami wiatru oraz zwiększonym zanieczyszczeniem powietrza w stosunku do terenów sąsiednich. W obrębie terenów o intensywnej zabudowie mieszkaniowej nie jest wskazane lokalizowanie obiektów uciążliwych i szkodliwych dla otoczenia. Na terenach tych należy dążyć do zwiększenia powierzchni zielonych (parki, skwery) w celu poprawienia warunków higieny atmosfery i samooczyszczania się środowiska.
- Topoklimat właściwy obszarom zalesionym charakteryzujący się dużym osłabieniem promieniowania słonecznego, dużą zacisznością, wyrównanym profilem termicznym, podwyższoną wilgotnością względną powietrza, a przede wszystkim bakteriostatycznym działaniem olejków eterycznych. Lasy występujące na siedliskach świeżych i suchych są najbardziej wskazane do wykorzystania rekreacyjnego. Siedliska wilgotne z uwagi na niekorzystne warunki bioklimatyczne zaliczają się do terenów o małej przydatności dla celów rekreacji.
Teren Gminy Charsznica według podziału Polski na regiony bioklimatyczne zalicza się do obszarów cieplejszych. Ogólnie można stwierdzić, że region ten charakteryzuje się w ciągu roku umiarkowanym klimatem, przejawiającym się :
- chłodnymi zimami (m-c styczeń – usłonecznienie 1,4-2,2 godz., zachmurzenie 70,0-76,5% dziennie),
- umiarkowaną wiosną (m-c kwiecień – usłonecznienie 4,6-5,0 godz., zachmurzenie 62-68% dziennie),
- ciepłym latem (m-c lipiec – usłonecznienie 5,4-7,4 godz., zachmurzenie 56-64% dziennie),
- umiarkowaną jesienią (m-c październik – usłonecznienie 3,8-4,4 godz., zachmurzenie 60-62% dziennie).
Należy jednak zaznaczyć, że do wymienionego obszaru nie wchodzą wierzchowiny wzniesień, które charakteryzują się w ciągu całego roku surowszymi warunkami bioklimatycznymi.
Omawiany obszar otrzymuje ostateczną ilość opadów. Maksimum opadów przypada w lipcu, minimum w lutym i marcu. Długość okresu wegetacyjnego wynosi 200 – 220 dni. Prace w polu rozpoczynają się w ostatniej dekadzie marca. Przymrozki wiosenne występują do 15 maja, a jesienne z początkiem października.
           
Swoistymi warunkami cechuje się mikroklimat zboczy. W zależności od wystawy można zaobserwować wiele różnic. Przykładowo różnice  temperatur; najwyższe występują na zboczach o ekspozycji południowej i południowo – zachodniej, najniższe na zboczach eksponowanych na północ.
Również pokrywa śnieżna zalega na zboczach południowych krócej niż na północnych. Te ostatnie są również silniej uwilgotnione. W głębokich dolinach, gdzie występują zastoiska powietrza, obserwuje się niskie minimum temperatury. Występuje w nich również większa częstotliwość przymrozków oraz krótszy okres bezprzymrozkowy i wegetacyjny.
                    Zmienność poszczególnych elementów klimatu na terenie Gminy Charsznica została przedstawiona w tabeli 10.


Tabela 10. Zmienność wybranych elementów klimatu
(do wglądu w UG)

  • 2.10 Rzeźba terenu i budowa geologiczna

Obszar Gminy Charsznica leży w całości na Wyżynie Miechowskiej zaliczanej do Niecki Nidziańskiej (J. Kondracki 1965r.). Wyżyna zbudowana jest ze skał różnego pochodzenia geologicznego, a mianowicie z: wapieni jurajskich, margli kredowych, lessów oraz aluwiów rzecznych osadzonych tu w holocenie. Najstarszym spośród utworów powierzchniowych jest wapień jurajskich, natomiast do utworów najmłodszych, mioceńskich należą utwory napływowe, czyli aluwia rzeczne. Wypełniają one dna dolin cieków wodnych.
Pod względem morfologicznym teren Gminy Charsznica położony jest w obrębie mezoregionu – Wyżyna Miechowska, będącego fragmentem Wyżyny Małopolskiej. Zróżnicowana rzeźba terenu związana jest z budową geologiczną i tektoniką skał starszego podłoża, a także działalnością erozyjną i akumulacyjną czwartorzędowych lądolodów oraz współczesnymi procesami denudacyjnymi rzek.
Wyżyna Miechowska jest terenem przejściowym od Niecki Nidziańskiej do Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Cechą charakterystyczną  tego regionu jest fakt, że jakkolwiek  pod względem geologicznym i geograficznym jest zapadliskiem, posiada charakter wyżynny. Obszar tworzą liczne wzgórza i wydłużone obniżenia zwane padołami. Prawdopodobnie padoły są pochodzenia tektonicznego, na co wskazywałaby zgodność ich przebiegu z głównymi kierunkami tektonicznymi. Obniżenia dzielą wyżynę na rozległe podłużne pagóry i garby, których kulminacje w części północno-wschodniej gminy osiągają wysokość 390-406 m npm, a na pozostałym terenie najczęściej osiągają wysokość 330-380 m npm.
Na charakter rzeźby Gminy Charsznica duży wpływ wywarło osadzenie lessów w późnym plejstocenie. Powierzchnia lessów jest silnie dopasowana do wcześniej ukształtowanego podłoża (osady, kredy) i tworzy zwartą pokrywę o zmiennej miąższości, dochodzącą do kilkunastu metrów. W holocenie powierzchnia lessów została rozcięta i część partii starszego podłoża odsłonięta. Wyżynny krajobraz urozmaicony jest rozcięciami dolinnymi rzek oraz dolinami suchymi.
Dolina rzeki Szreniawy o przebiegu zbliżonym do równoleżnikowego, przecinająca gminę w jej południowej części znajduje się na wysokości 275-280 m npm., a dolina Uniejówki, która rozprzestrzenia się od południowego wschodu ku północy na wysokości 289-302 m nmp.
Doliny rzeczne charakteryzują się asymetrią zboczy. Zbocza wschodnie są wysokie i strome, natomiast zbocza zachodnie są łagodne. Asymetria ta jest wynikiem bocznej i wgłębnej erozji rzek oraz wiatrów deszczonośnych przeważających z kierunku zachodniego. Wśród najmłodszych form rzeźby dominują doliny boczne o charakterze wąwozów, parowów, jarów lub dolinek nieckowatych, wcinające się we wzgórza. Formy te zostały wymyte przez wody opadowe lub cieki okresowe.
Wzgórza charakteryzują się szerokimi, płaskimi wierzchowinami i mają wyraźne krawędzie i stoki opadające w kierunku dolin rzecznych. Nachylenie stoków wynosi średnio powyżej 12%.
W obrębie stoków występują formy antropogeniczne zaznaczone wąwozami i skarpami drogowymi oraz tarasami rolnymi i erozyjnymi. Są to formy niekiedy dość długie, o głębokości lub wysokości wahającej się od 1,0 do 3,5 m. Na załączonej mapie rzeźby terenu wydzielono szczegółowe elementy geomorfologiczne terenu tj. wysoczyzny lessowe i ich stoki, wysoczyzny denudacyjne i plejstoceńskie oraz dna głównych dolin prowadzących wody, doliny boczne, wąwozy, jary, tarasy i skarpy.
Charakter rzeźby na terenie Gminy Charsznica na znacznych obszarach stwarza ograniczenia w budownictwie. Obszary wyłączone z zabudowy obejmują: zbocza o nachyleniu powyżej 12% oraz dna dolin rzecznych z powodu silnego nawodnienia oraz dolin bocznych jako miejsca koncentracji spływu powierzchniowego wód opadowych, zwłaszcza w okresie nawalnym. Obszary ograniczające swobodę zabudowy i uzbrojenia to tereny o nachyleniu zboczy 5-12%. Zabudowa będzie tu możliwa po częściowym starasowaniu zboczy. Na całym obszarze gminy przeważa rzeźba terenu falisto – pagórkowata. Najniższy punkt występuje we wsi Jelcza – 292m n.p.m., najwyższe wzniesienie we wsi Uniejów Rędziny – 405m n.p.m. Deniwelacja na terenie gminy wynosi 113m. Krajobraz gminy charakteryzuje się wzniesieniami o rozległych i płaskich wierzchowinach, nieckowatymi dolinami oraz rzadko występującymi w tym terenie dolinami rzecznymi.
            Wyróżniono następujące formy ukształtowania terenu, które mają duże znaczenie w użytkowaniu rolniczej przestrzeni produkcyjnej:
·        tereny równe, – do których zaliczano obszary nieprzekraczające 20 nachylenia.
·        współczesne akumulacyjne dna dolin cieków oraz akumulacyjne dna dolin nieckowatych. Na terenie gminy możemy tu wyróżnić: płaską dolinę rzeki Szreniawy, płaską dolinę rzeki Uniejówki, jej dopływu i nieckowate doliny akumulacyjne występujące na terenach  stokowych.
·        tereny stokowe – zajmują dużą cześć obszaru gminy. Nachylenia ich waha się od 20 do 200. Przeważają spadki bardzo słabe (od 20 do 30) i słabe (30 – 60). Mało jest spadków silnych i bardzo silnych.
           
Charakterystyczną cechą krajobrazu Wyżyny Miechowskiej jest występowanie lessu, który pokrywa nieomal całą powierzchnię. Less charakteryzuje się tym, że w stanie suchym jest zwięzły i twardy, jednakże w okresach ulewnych deszczów i roztopów wiosennych szybko wchłania wodę i staje się bardzo podatny na erozję. Erozja zależy głównie od nachylenia stoku gleby. Najbardziej narażone na erozję są gleby położone stokach o spadach średnich i silnych, z których wymywany jest poziom próchniczy. Natomiast szybki spływ wody nie pozwala na jej zmagazynowanie, które pozwoliłoby przetrwać roślinom okresy suszy. W krajobrazie Gminy Charsznica często spotykane są wąwozy lessowe. Ciągną się one z reguły wzdłuż dróg polnych, usytuowanych na zboczach, w wielu wypadkach powstają na polach podczas intensywnych, gwałtownych opadów.
            Gmina Charsznica należy do Wyżyny Miechowskiej, która z kolei zaliczana jest do Niecki Nidziańskiej. Charakterystyczne utwory tego terenu, występujące w Gminie Charsznica to: utwory lessowe, utwory kredowe, utwory aluwialne, utwory deluwialne, utwory organogeniczne – torfy i gleby mułowo – torfowe, piaski zwałowe.
           
Największą część Gminy Charsznica pokrywają utwory lessowe, wytworzyły się z nich gleby brunatne, pseudobielicowe oraz czarnoziemy. Geologicznie starszymi od lessów są utwory kredowe. Na kredzie zalęgają utwory lessowe, poprzez erozję lessu zostały odsłonięte głównie margle kredowe. Z utworami kredowymi związane są gleby zwane rędzinami. Na utworach aluwialnych (pyłowych) naniesionych przez wody rzek Uniejówki i Szreniawy wytworzyły się mady. Utwory deluwialne poprzez erozję, powodującą zmycie utworów glebowych (przeważnie pyłów) ze zboczy i osadzanie w nieckowatych dolinach, przyczyniły się do powstania gleb brunatnych. Poza tym gleby brunatne i pseudobielicowe powstały na piaskach zwałowych i występują m.in. we wsiach Charsznica i Uniejów Kolonia, zajmując niewielki obszar. Torfy i gleby mułowe – torfowe, to głównie wytworzyły się w silnie podmokłej części doliny rzeki Uniejówki.
Jednostka geologiczno-strukturalna zwana niecką Miechowską jest to wielka brachysynklina wchodząca pod zapadlisko przedkarpackie. Od zachodu synklinorium sąsiaduje z monokliną śląsko-krakowską, natomiast od północnego wschodu z obrzeżeniem mezozoicznym Gór Świętokrzyskich. Wgłębna budowa niecki charakteryzuje się strukturami blokowo-fałdowymi, odzwierciedlającymi się w utworach kredy górnej gęstą siecią powierzchniowych dyslokacji. Ze strefami dyslokacyjnymi związany jest przebieg dolin i występowanie źródeł.
Najstarszymi utworami odsłaniającymi się na powierzchni są utwory kredowe. Występują one głównie wzdłuż doliny Szreniawy i Jeżówki, a na pozostałym obszarze utwory kredowe przykryte są osadami czwartorzędowymi. Głównym osadem czwartorzędowym występującym na terenie gminy są utwory pylaste pochodzenia eolicznego – lessy. Kreda górna na obszarze Gminy Charsznica reprezentowana jest przez osady wykształcone w postaci margli, opok i wapieni. Miejscami występują one bezpośrednio na powierzchni lub pod nakładem zwietrzeliny ( do 2,0 m ppt.). Czwartorzęd reprezentowany jest przez osady plejstoceńskie i holoceńskie, zalegające w dużym stopniu na całym obszarze gminy. Plejstocen tworzą osady lodowcowe, eoliczne i rzeczne. Osady lodowcowe reprezentowane są przez piaski średniozagęszczone o miąższości kilku metrów, które występują powierzchniowo w północnej części gminy. W rejonie tym występują również piaski pochodzenia rzecznego.
Najbardziej rozpowszechnionymi utworami na terenie Gminy Charsznica są lessy, pochodzenia eolicznego. Pokrywają one ok. 75% powierzchni gminy. Miąższość tych utworów jest zmienna, sięgająca kilkunastu metrów. Charakterystyczne jest, że lessy zalegają przeważnie na pagórkach i płaskowyżach, natomiast na zboczach dolin odsłaniają się utwory kredowe. Przeważają tu lessy typu pyłu zwykłego i ilastego, w stanie od plastycznych do półzwartych. Są one wrażliwe na przyrosty wilgotności, a ich makroporowatość sprzyja wyparowaniu wody, doprowadzając je do przesuszeń. Wykazują dużą podatność na spłukiwanie, spływanie, sufozje i osiadania zapadowe.
Holocen reprezentowany jest przez utwory aluwialno-deluwialne wykształcone w postaci torfów, namułów, pyłów, glin i piasków. Występują one w dolinach rzecznych i w dużym stopniu pochodzą ze spływu lessów z okolicznych wzniesień.

  • 2.11 Surowce mineralne

          Zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze kopaliny dzieli się na podstawowe i pospolite, dla których obowiązują odrębne zasady postępowania i wydawania koncesji na ich eksploatację.
          Do kopalin nie zostały zaliczone wody podziemne, za wyjątkiem solanek, wód leczniczych i termalnych.
Formacje skalne występujące na obszarze Gminy Charsznica nie miały w przeszłości znaczenia przemysłowego i nie były przedmiotem badań i poszukiwań geologicznych dokumentujących złoża na te skalę.
W przeszłości eksploatowane były przez miejscową ludność na potrzeby lokalne margle kredowe. Z uwagi na złe parametry surowca (słaba wytrzymałość) eksploatacja ta została zaniechana.
Również lessy nie zostały rozpoznane i udokumentowane na skalę przemysłową z uwagi na niedostateczne parametry jakościowe (niska skurczliwość wysychania i wytrzymałość na ściskanie), wykazujące nieprzydatność do produkcji wyrobów ceramiki budowlanej.
W obrębie Gminy Charsznica nie jest zlokalizowana żadna cegielnia oraz brak jest tradycji ceramicznej.
Zasady korzystania z kopalin uregulowane są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku. Prawo geologiczne i górnicze (z późniejszymi zmianami). Ustawa ujmuje zagadnienia związane z własnością kopalin, użytkowaniem oraz koncesjonowanie. Ponadto, ujęta jest również ochrona środowiska, w tym złóż kopalin i wód podziemnych, w związku z wykonywaniem prac geologicznych i wydobywaniem kopalin.
Ustawa Prawo geologiczne i górnicze zgodna jest ze wspólnotowym prawem ochrony środowiska.
Dokument Strategia Rozwoju Małopolski zwraca uwagę na potrzebę minimalizacji zużycia zasobów naturalnych (w tym racjonalizację zużycia energii) i zwiększenie wykorzystania niekonwencjonalnych źródeł energii. Takie podejście pozwoli na ochronę zasobów surowców mineralnych, które są jednym z ważnych czynników wpływających na rozwój gospodarczy województwa.


  • 3.   DIAGNOZA STANU AKTUALNEGO ŚRODOWISKA

  • 3.1 Warunki wodne

Na terenie Gminy Charsznica występują dwie rzeki: Szreniawa (rzeka II rzędu) i Uniejówka (rzeka III rzędu) wpływająca do Pilicy. Wskaźnik gęstości sieci rzecznej w Gminie Charsznica jest bardzo mały. Można jednak spotkać tzw. cieki okresowe, które płyną w pewnych okresach wiosny i jesieni. Natomiast po każdej ulewie powstają tzw. cieki epizodyczne.
Na terenie Gminy Charsznica można wyróżnić takie obszary występowania wód gruntowych jak:
·      doliny rzek Szreniawy i  Uniejówki oraz część dolin deluwialnych nieckowatych,
·      pozostałe obszary.

           
            Poziom wód gruntowych waha się od 0,3 do 1,5m w dolinach rzeki Szreniawy i Uniejówki i jej dopływów oraz niektórych dolinach nieckowatych erozyjno – deluwialnych. Na pozostałych obszarach poziom wód gruntowych jest bardzo zmienny i waha się od 5 do 40m. Woda w studniach występuje na głębokości 15 - 55m.
Obszar Gminy Charsznica pod względem hydrograficznym położony jest w zlewni dwóch rzek: Szreniawy i Uniejówki. W jej granicach znajduje się wododział II rzędu rzeki Pilicy oraz Szreniawy. Południowa i częściowo północno-wschodnia część gminy leży w dorzeczu rzeki Szreniawy, która jest lewobrzeżnym dopływem Wisły.
Rzeka Szreniawa bierze swój początek we wsi Wierzchowisko (3 km na południowy wschód od Wolbromia). W granicach Gminy Charsznica (część południowa) płynie równoleżnikową doliną szerokości 200-300 m, o stromych zboczach pociętych jarami i wąwozami.
Wysokość dna doliny waha się od 298,7 do 279,9 m npm. Północnowschodnia część gminy odwadniana jest przez jej lewobrzeżny dopływ – rzekę Cichą. Odpływ jednostkowy dla zlewni Szreniawy wynosi 3,2 l/s/km2.
Niski spływ jednostkowy Szreniawy tłumaczy się ucieczką wód rzecznych przez utwory aluwialne w głąb skał kredowych, ułatwioną położeniem dna koryta rzecznego powyżej zwierciadła wód podziemnych i nie rozdzielonych warstwą utworów nieprzepuszczalnych.
Pozostały obszar Gminy Charsznica odwadniany jest przez rzekę Uniejówkę, stanowiącą prawobrzeżny dopływ Pilicy. Bierze ona swój początek z podmokłych terenów na wschód od Charsznicy. W granicach gminy płynie w kierunku zbliżonym do południkowego, a jej dolina jest stosunkowo szeroka i płaska. Zbiera po drodze drobne dopływy cieków bez nazw oraz największą lewostronną rzekę Jeżówkę.
Koryta rzek i cieków wodnych są nieuregulowane, a doliny nie są zalewane wielkimi wodami. Wezbrania wiosenno-letnie nie powodują katastrofalnych wylewów rzek, ponieważ wysoki stan wód utrzymuje się bardzo krótko.
Działy wód powierzchniowych pomiędzy zlewniami wymienionych rzek biegną po linii grzbietowej rozdzielających je wzniesień. Z uwagi na źródła dające początek ciekom wodnym, cały obszar Gminy Charsznica położony jest w strefie źródliskowej.
W Gminie Charsznica nie występują duże zbiorniki wód powierzchniowych. Zalew Tczyca zajmuje w chwili obecnej 1,5 ha. Planowane jest zwiększenie jego powierzchni do ok. 3-5 ha.
            Czystość wód w granicach gminy jest badana w Szreniawie oraz Uniejówce w miejscu, gdzie zrzucane są ścieki z oczyszczalni w Charsznicy.
Na podstawie badań można stwierdzić, że Szreniawa pod względem fizyko-chemicznym oraz bakteriologicznym prowadzi wody pozaklasowe (ponadnormatywna zawartość związków biogennych).
Wody Uniejówki są na ogół czyste, poza krótkotrwałymi zmianami wywoływanymi sytuacjami awaryjnymi w oczyszczalni.
           Na obszarze Gminy Charsznica warunki hydrogeologiczne są ściśle związane z budową geologiczną, tektoniką i morfologią terenu. Wody podziemne występują w utworach czwartorzędu i kredy.
Zaznaczają się one w dwóch odmiennych strefach:
·        Strefa wód gruntowych związanych z utworami czwartorzędowymi w obrębie den dolin,
·        Strefa obejmująca wody podziemne występujące na obszarach wyżynnych.
Strefa wód gruntowych związanych z utworami czwartorzędowymi w obrębie den dolin. W obrębie dolin występuje zbiornik wód gruntowych, zasilany wodami powierzchniowymi, spływającymi z obszarów wysoczyzn. Wody utrzymują się w piaszczystych utworach holocenu i plejstocenu, a także w obrębie namułów rzecznych.
Poziom tych wód jest ściśle uzależniony od stanu wody w rzekach oraz od ilości opadów atmosferycznych. Zwierciadło wody jest swobodne i występuje a głębokości 0-2,0 m ppt. Lokalnie wody w obrębie den dolin są połączone z wodami poziomu kredowego.
Wodonośność tego poziomu jest zróżnicowana, ale niezbyt duża. Są one zanieczyszczone bakteriologicznie i nie nadają się dla celów bytowo-gospodarczych.
Strefa obejmująca wody podziemne występujące na obszarach wyżynnych. Na obszarach wyżynnych wody gruntowe występują w przepuszczalnych utworach czwartorzędowych podścielanych osadami starszymi (lub przewarstwionymi gruntami nieprzepuszczalnymi, bądź też w obrębie skał starszego podłoża.
W strefie tej wyróżnić można  następujące zasadnicze poziomy :
·      Płytkie wody czwartorzędowe na głębokość 1,0 m ppt. będące w kontakcie hydraulicznym z wodami występującymi w dolinach oraz wody w obrębie dolin bocznych, które występują wiosną ( roztopy) lub po intensywnych opadach.
Wody te wpływają na wilgotność gleb i nie mają żadnego znaczenia dla zaopatrzenia w wodę.
·      Wgłębne wody czwartorzędowe na głębokości ponad 2,0 m ppt. występujące w lessach, piaskach i glinach zwałowych lub na zwietrzelinie kredy górnej. Głębokość zwierciadła wody oraz wydajność uzależniona jest od morfologii terenu, charakteru utworów, od intensywności i długotrwałości opadów atmosferycznych.
Zwierciadło wody jest na ogół swobodne, a wśród osadów nieprzepuszczalnych ma charakter wód zawieszonych, często występujących pod napięciem. Nie jest ono ujmowane studniami wierconymi. W studniach kopanych w czasie pór suchych często następuje zanik wody.
·      Wgłębne wody kredowe występujące w kompleksach węglanowych skał górnokredowych. Są to wody szczelinowo-porowe dość często o zwierciadle napiętym. Wodonośność tego poziomu jest zróżnicowana, co zależy od udziału porowatych i szczelinowatych skał węglanowych. Zasilanie poziomu odbywa się głównie drogą bezpośredniej infiltracji opadów atmosferycznych na wychodniach i podczwartorzędowych wychodniach utworów kredy.
Lokalnie zwierciadło wody układa się z pewnym przybliżeniem do morfologii terenu. Na wysoczyźnie występuje ono na głębokości dochodzącej do 62 m ppt., a w rejonie dolin na niewielkich głębokościach rzędu 2,0-4,0 m ppt. Płytkie występowanie wód dotyczy stref rozciętych dolinami rzek, a zwłaszcza na obrzeżeniu tych dolin.
Potwierdzeniem tego są źródła z tego zbiornika. Charakteryzują się stałą wydajnością i zmienną temperaturą w ciągu roku. Ich reakcja na opady i wody roztopowe następuje ze znacznym opóźnieniem. Drenaż wód podziemnych prowadzony jest przez większe cieki powierzchniowe, a lokalne linie drenażu związane są ze strefami skał o większej szczelinowości.
Szczelinowo-porowe utwory kredy na obszarze Niecki Miechowskiej określane są jako jedne z głównych zbiorników wód podziemnych Polski tj. :
·      GZWP nr 408 ( Niecka Miechowska – NW),
·      GZWP nr 409 (Niecka Miechowska –SE).
Cały obszar Gminy Charsznica położony jest w obrębie wymienionych zbiorników wód podziemnych. Zbiorniki bardzo podatne są na bezpośrednie zanieczyszczenia antropogeniczne z powierzchni ( bezpośrednia infiltracja ), a więc w granicach swych zasięgów, kwalifikują się do najwyższej ( ONO) i wysokiej ( OWO) ochrony wód podziemnych. Wydajność studni wierconych ujmujących poziom kredowy waha się od kilku m3/ha do 84 m3/ha. Jakość wód wymienionego poziomu jest dobra i nadają się one do celów pitnych.
Warunki wodne.
(do wglądu w UG)


  • 3.2 Gleby
         
Gleby są ściśle powiązane z budową geologiczną obszaru i uwarunkowane litologiczne rzeźbą terenu.
          Najbardziej naturalnym i jednocześnie najbardziej efektywnym sposobem wykorzystania zasobów glebowych w określonych uwarunkowaniach siedliskowych jest rolnicze użytkowanie gleb (jako m.in. grunty orne, trwałe użytki zielone). Jakość gleb dla celów użytkowania rolniczego określa 6 klas bonitacyjnych, przy czym najwyższą wartość rolniczą stanowią gleby zaliczone do klasy I.
            Bonitacja jest to ocena jakości oraz wartości użytkowej. W gruntach ornych wyróżnia się 8 klas bonitacyjnych: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, i VI,  przy czym klasy IIIa, IIIb, IVa i IVb są samodzielnymi jednostkami.
            Klasy bonitacyjne dla gruntów ornych w Gminie Charsznica przedstawiono w tabeli 11.
Wśród gruntów ornych Gminy Charsznica zdecydowanie przeważają grunty klas IIIa i IIIb stanowiące około 72% ich powierzchni. Grunty klas I, II i III zajmują ponad 9%. W sumie gleby dobre i bardzo dobre, czyli grunty klas I, II i III stanowią około 87% powierzchni gruntów ornych.
Wyższy od gminnego wskaźnik tych gleb posiadają wsie: Charsznica (92,4%), Chodów (94,2%), Chodowiec (100%), Ciszowice (100%), Miechów – Charsznica (92,3%), Podlesice (90,9%), Swojczany (92,5%), Szarkówka (90,8%), Tczyca (86,3%), Uniejów Kolonia (90,5%), Uniejów Parcela (91,8%) i Witowice (83,3%). Są to gleby wytworzone z lessów o dobrych właściwościach fizycznych (przepuszczalne, lekkie i średnie do upraw).
            Grunty orne średniej jakości w klasach IVa i IVb zajmują niecałe 16% powierzchni gruntów ornych. Należą do tych gruntów gleby lessowe położone na stromych stokach podlegających erozji wodnej, gleby cierpiące na okresowy brak wilgoci. Największy odsetek gruntów ornych w tych klasach występuje w Marcinkowicach (56,4%), natomiast w Chodowcu i Ciszowicach wcale nie występują.
            Grunty orne słabo i bardzo słabe zaliczane do klas V i VI zajmują jedynie 3,1% powierzchni. Są to przeważnie bardzo płytkie rędziny, gleby szkieletowe i gleby lessowe płytko podścielone wapieniem lub marglem położone na silnie erodowanych zboczach rozciętych wąwozami. Grunty te ze względu na małą opłacalność ich uprawy i ochronę przed erozją powinny być zadarnione, a nawet zalesione.
            Przy bonitacji gruntów trwałych użytków zielonych oprócz czynnika glebowego uwzględnia się rodzaj roślinności i wysokości plonów siania. Wyróżnia się 6 klas bonitacyjnych gleb użytków zielonych.
            Klasy bonitacyjne dla użytków (łąk i pastwisk) przedstawiono w tabeli 12.
Na terenie Gminy Charsznica użytki zielone najlepsze występują w klasach II i III (44%) na glebach mineralnych, zasobnych w próchnicę i składniki pokarmowe. Większą ich część stanowią łąki 159 ha, a pastwiska jedynie 20 ha. Najwięcej użytków zielonych o klasach najlepszych jest skoncentrowanych w Witowicach. Klasa IV stanowi 29,5% użytków zielonych, z czego 91 ha – to łąki, a 30 ha – pastwiska. Klasa IV występuje na glebach o okresowo złych stosunkach wodnych. Pozostałe klasy użytków zielonych V i VI stanowią około 27 %, przy czym w klasie V przeważają łąki (66 ha) nad pastwiskami (16 ha) a w IV pastwiska (22 ha) nad łąkami (5,94 ha). VI klasa bonitacyjna daje słabe siano, więc bardziej opłacalne jest wypasanie.
            Kompleksem przydatności rolniczej gleb nazywamy takie zespoły gleb różnych i różnie położonych zarówno pod względem klimatycznym i geomorfologicznym, które jednakże wykazują podobne właściwości rolnicze i mogą być podobnie użytkowane. Są to typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, z którymi związane są odpowiednie rośliny uprawne.
            Wyróżnia się 14 kompleksów glebowo – rolniczych w obrębie gruntów ornych:
1)                 kompleks pszenny bardzo dobry
2)                 kompleks pszenny dobry
3)                 kompleks pszenny wadliwy
4)                 kompleks żytni bardzo dobry, czyli pszenno – żytni,
5)                 kompleks żytni dobry,
6)                 kompleks żytni słaby,
7)                 kompleks żytni najsłabszy,
8)                 kompleks zbożowo – pastewny mocny,
9)                 kompleks zbożowo – pastewny słaby,
10)             kompleks pszenny dobry śródgórski i podgórski,
11)             kompleks zbożowy górski,
12)             kompleks zbożowo – pastewny górski,
13)             kompleks owsiano – pastewny górski,
14)             gleby orne przeznaczone pod użytki zielone.
W przypadku kompleksów trwałych użytków zielonych wyróżnia się tylko trzy rodzaje, a mianowicie:
      1z – użytki zielone bardzo dobre i dobre (grądowe i łęgowe),
      2z – użytki zielone średnie (grądowe, łęgowe i bagienne),
      3z – użytki zielone słabe i bardzo słabe (grądowe, łęgowe i bagienne).
           
Poza wyżej wymienionymi kompleksami wydziela się tzw. kompleks RN – gleby rolniczo nieprzydatne, nadające się pod zalesienie. Elementami, które nie są objęte kompleksami rolniczej przydatności gleb są: lasy, tereny zabudowane o zwartej zabudowie, wody i nieużytki rolnicze.
            Przynależność gruntów do odpowiedniego kompleksu zależy głównie od:
1)                 typu, rodzaju, składu mechanicznego, właściwości fizykochemicznych, stopnia kultury – czyli charakteru i właściwości samej gleby,
2)                 położenia klimatycznego gleby,
3)                 usytuowania w rzeźbie terenu,
4)                 układu stosunków wilgotnościowych.
Powierzchnią kompleksów rolniczej przynależności gleb dla gruntów ornych Gminy Charsznica przedstawia tabela 13.
Największy obszar gruntów ornych zajmują gleby kompleksów pszennych – 88,8%, w tym kompleks 1 – szy: 8,4%, 2 – gi: 61,4% i 3 – ci: 17,1%. Kompleksy żytnie, łącznie zajmują jedynie 9,0%, przy czym największy udział ma tu kompleks 4 – ty (żytni bardzo dobry) – 6,3%, a pozostałe kompleksy 5 - ty (żytni dobry) – 7,9%, 6 – ty (żytni słaby) – 0,3%, a 7 – my (żytni najsłabszy) – jedynie 0,1% i występuje tylko we wsi Marcinkowice.
Kompleksy górskie, czyli 10 – ty (pszenny dobry śród górski i podgórski), 11 – ty (zbożowy górski) i 13 – ty (owsiano – pastewny górski) w ogóle nie występują na terenie Gminy Charsznica. Natomiast gleby orne przeznaczone pod użytki zielone, czyli kompleks 14 – ty zajmują jedynie 0,5% gruntów ornych.
KOMPLEKS 1 – SZY (PSZENNY BARDZO DOBRY)
            Kompleks ten obejmuje gleby najlepsze, zasobne w składniki pokarmowe, posiadające dobrze wykształcony poziom próchniczy, dobra strukturę, właściwe warunki powietrzno-wodne. Występują one na terenach płaskich lub na słabych stokach, do uprawy są stosunkowo łatwe a plony osiąga się na nich wysokie, nawet przez bardzo wymagające rośliny. W skład kompleksu 1 – go wchodzą gleby o klasie bonitacyjnej I i II.
            Na terenie Gminy Charsznica kompleks 1 – szy obejmuje gleby:
- czarnoziemy – wytworzone na utworach lessowych,
- gleby brunatne namyte – wytworzone z lessu zwykłego wyżej położonych na zboczach gleb lessowych i osadzonych w nieckowatych dolinach o dobrym odpływie nadmiaru wód,
- mady brunatne – wytworzone z pyłków zwykłych.
           
Ogólnie kompleks pszenny bardzo dobry zajmuje 560,1 ha czyli 8,4% gleb gruntów ornych. Największy obszar 179 ha występuje w Chodowie  i Chodowcu, natomiast w pięciu sołectwach (Dąbrowcu, Marcinkowicach, Podlesicach, Pogwizdowie i Wierzbiu) nie występuje w ogóle.
KOMPLEKS 2 – GI (PSZENNY DOBRY)
            Do tego kompleksu zaliczamy gleby nieco mniej urodzajne niż do kompleksu 1 – ego. Nie można jednak zaliczyć gleb należących do tego kompleksu do gleb wadliwych, mimo, że charakteryzują się nieco gorszymi cechami. Są one okresowo gorzej przewietrzane lub wykorzystujące okresowo słabe niedobory wilgoci oraz są zwięźlejsze i cięższe do uprawy.
Na glebach tych mogą być uprawiane wszystkie rośliny, jednak ich plon może być uzależniony od pogody i poziomu agrotechniki. W klasyfikacji bonitacyjnej gleby te zalicza się do klasy IIIa i IIIb.
Na terenie Gminy Charsznica występują gleby:
- gleby pseudobielicowe – wytworzone z lessu
- gleby brunatne właściwe i wyługowane – wytworzone z lessu zwykłego, całkowite lub z lessu zwykłego płytko podścielonego lessem ilastym i średniogłęboko lub głęboko lessem zwykłym, również całkowite.
- gleby brunatne właściwe, wyługowane – wytworzone z lessu podścielonego średnio –głęboko lub głęboko marglem kredowym.
- gleby brunatne namyte – wytworzone z lessu, całkowite.
- mady brunatne i początkowego stadium rozwojowego – wytworzone z pyłu zwykłego.
- rędziny brunatne, średnie – wytworzone z glin lekkich i ciężkich, powstałych ze zwietrzenia marglu kredowego, mieszane z piaskiem wodnolodowcowym.
- rędziny czarnoziemne ciężkie – wytworzone z gliny średniej i ciężkiej, powstałych marglu kredowego
- rędziny namyte – wytworzone ze zmytego materiału glebowego z rędzin wyżej położonych i osadzonych w nieckowatych dolinach.
Kompleks pszenny dobry zajmuje 4114,6 ha, czyli 61,4% gleb gruntów ornych, jest to najczęściej spotykany kompleks. Występuje we wszystkich sołectwach, jednak jego udział w powierzchni jest różny, bo od 22% w Marcinkowicach do 81,8% w Ciszowicach.
KOMPLEKS 3 – CI (PSZENNY WADLIWY)
           
Kompleks ten obejmuje gleby, które nie są zdolne do magazynowania większej ilości wody i dlatego tez w okresach suchych wykazują niedobór wilgoci (tzw. gleby okresowo za suche). Dlatego tez wysokość plonów jest uzależniona od pogody w danym roku. W latach mokrych plony mogą być bardzo wysokie, natomiast w latach suchych bardzo niskie. Zjawiskiem charakterystycznym dla kompleksu trzeciego jest występowanie w latach suchych tzw. „przedwczesnego dojrzewania” zbóż, co wpływa niekorzystnie na plony. Do kompleksu trzeciego zalicza się odpowiednie gleby klas bonitacyjnych IIIb, IVa i IVb.
Na terenie Gminy Charsznica kompleks ten obejmuje gleby:
- gleby pseudobielicowe – wytworzone z lessu całkowite, położone na stokach na sokach i podlegające intensywnej erozji wodnej.
- gleby brunatne – wytworzone z lessu, właściwe i wyługowane, całkowite. Występują na średnich i dużych stokach podlegając intensywnej i silnej erozji wodnej.
- gleby brunatne właściwe – wytworzone z lessu, niecałkowite, podścielone na średniej głębokości marglem kredowym. Położone na średnio stromych i stromych stokach podlegają silnej erozji.
- rędziny brunatne, średnie i ciężkie – wytworzone glin powstałych ze zwietrzenia marglu kredowego.
- rędziny czarnoziemne, średnie i ciężkie – wytworzone z glin powstałych ze zwietrzelin marglu kredowego.
           
Gleby kompleksu trzeciego zajmują 1144,9 ha powierzchni gminy, co daje 17,1% powierzchni gruntów ornych. Spotyka się ten kompleks we wszystkich wsiach, ale poza Marcinkowicami (38,4%) nie przekraczają 30% udziału w stosunku do innych kompleksów.
KOMPLEKS 4 – TY (ŻYTNI BARDZO DOBRY)
           
Kompleks 4 – ty charakteryzuje się właściwymi warunkami wodnymi oraz dobrze wykształconym poziomem próchniczym. Jednakże plony osiągane na glebach tego kompleksu w znacznym stopniu zależą od kultury agrotechnicznej. Przy odpowiednim nawożeniu i uprawie można na nich uprawiać te same rośliny i na kompleksach pszennych, dlatego tez kompleks 4 – ty nazywany jest pszenno żytnim. Najczęściej do omawianego kompleksu zalicza się gleby o klasie bonitacyjnej IIIb, rzadziej IIIa i IVa.
            W skład tego kompleksu wchodzą następujące gleby:
- gleby pseudobielicowe – wytworzone z piasku gliniastego mocnego pylastego, płytko lub średnio głęboko podścielonego lessem.
- gleby pseudobielicowe – wytworzone z lessu zwykłego, spiaszczonego, leżącego na lessie ilastym.
- gleby brunatne kwaśne – wytworzone z lessu całkowite. Posiadają wierzchnie poziomy spiaszczone.
- gleby brunatne wyługowane – wytworzone z piasku gliniastego mocnego pylastego, płytko podścielonego lessem zwykłym.
 - gleby brunatne wyługowane - wytworzone z piasku gliniastego mocnego pylastego, podścielonego płytko gliną lekką lub średnią powstałą ze zwietrzenia marglu kredowego.
- gleby brunatne wyługowane – wytworzone z gliny lekkiej, podścielonej na średniej głębokości glina ciężką.
- gleby brunatne namyte – wytworzone z piasku gliniastego mocnego pylastego, głęboko podścielonego piaskami słabo gliniastymi.
- rędziny namyte, lekkie o składzie mechanicznym wierzchnich poziomów piasku gliniastego mocnego, rzadziej gliny lekkiej.
            Podsumowując kompleks 4 – ty, można powiedzieć, że w jego skład wchodzą najlepsze gleby lekkie wytworzone przeważnie z piasków gliniastych mocnych. Występują przeważnie na mało stromych stokach zajmując łączną powierzchnię 423,7 ha, co stanowi 6,3% gleb gruntów ornych. Kompleks ten nie występuje na terenie wszystkich sołectw, największy udział w gruntach ornych ma w Uniejowie Rędziny (29,5%) występując na około 90 ha.
KOMPLEKS 5 – TY (ŻYTNI DOBRY)
            Kompleks ten obejmuje gleby o lekkim składzie mechanicznym i mniej urodzajne niż zaliczane do kompleksu 4 – go. Charakteryzują się wrażliwością na suszę w okresie sezonu wegetacyjnego. Wysokość plonów zależy od nawożenia i rozkładu opadów w okresie wegetacyjnym. W klasyfikacji bonitacyjnej gleby te zalicza się do klasy IVa i IVb.
Na terenie Gminy Charsznica spotyka się następujące gleby tego kompleksu:
- gleby pseudobielicowe – wytworzone z piasku gliniastego mocnego, płytko podścielonego piaskiem gliniastym lekkim i głębokim lessem.
- gleby brunatne kwaśne – wytworzone z piasku gliniastego mocnego, podścielonego na średniej głębokości piaskiem gliniastym lekkim.
- gleby brunatne kwaśne – wytworzone z piasku gliniastego mocnego, podścielonego na średniej głębokości piaskiem słabo gliniastym i głęboko skałą wapienną.
- rędziny brunatne, średnie, o składzie mechanicznym gliny lekkiej z dużą domieszką piasku i rumoszu skały wapiennej. 
Gleby tego kompleksu położone są w niewielkich wzniesieniach i terenach równych. Zajmują 129,9 ha, co daje 1,9% gleb gruntów ornych, przy czym najwięcej bo 50,6 ha występuje w Marcinkowicach, a w Chodowie, Chodowcu, Miechowie – Charsznicy, Podlesicach, Szarkówce, Uniejowie Parceli, Wierzbiu i Witowicach nie występuje.
KOMPLEKS 6 – TY (ŻYTNI SŁABY)
           
Gleby kompleksu 6 – go charakteryzują się nadmierną przepuszczalnością i słabą zdolnością zatrzymywania wody, czyli są wrażliwe na susze. Są ubogie w składniki pokarmowe, które są wymywane z gleby. Plony zależą od ilości rozkładu opadów. W skład kompleksu 6-tego wchodzą gleby o klasach bonitacyjnych IVb i V.
           
Na terenie Gminy Charsznica występują gleby:
- gleby brunatne kwaśne i wyługowane – wytworzone z piasków słabogliniastych, całkowite lub leżące na piaskach gliniastych mocnych oraz piasków gliniastych lekkich podścielonych płytko piaskiem słabogliniastym.
- gleby brunatne właściwe - wytworzone z lessu podścielonego rumoszem skały wapiennej.
- rędziny kredowe, początkowego stadium rozwojowego – wytworzone z marglu kredowego, bardzo płytkie silnie szkieletowe.
           
Kompleks żytni słaby zajmuje jedynie 0,7% powierzchni gruntów ornych gminy, czyli 48,3 ha. Występuje tylko w pięciu wsiach. Największy obszar zajmuje w Marcinkowicach – 36,2 ha. W pozostałych wsiach: Miechowie – Charsznicy, Podlesicach, Uniejowie Rędziny i Wierzbiu; występują sporadycznie, nie przekraczając 2% powierzchni gruntów ornych.
KOMPLEKS 7 – MY (ŻYTNI BARDZO SŁABY)
           
Kompleks 7 - my charakteryzuje się glebami ubogimi składniki pokarmowe, zbyt suchymi. W skład tego kompleksu wchodzą gleby wytworzone z piasku słabogliniastego, płytko podścielonymi piaskiem luźnym. Są to gleby nieopłacalne w intensywnej gospodarce rolnej, ponieważ nawet poprzez intensywne nawożenie mineralne można uzyskać nieznaczny tylko wzrost plonów. Gleby tego kompleksu zaliczane są do VI klasy bonitacyjnej.
W Gminie Charsznica występują w Marcinkowicach na powierzchni 3,8 ha.
KOMPLEKS 8 – MY (ZBOŻOWO – PASTEWNY MOCNY)
           
W kompleksie 8 występują gleby zwięzłe i ciężkie, są zasobne w składniki pokarmowe i potencjalnie żyzne. W skład kompleksu wchodzą gleby odpowiadające kompleksowi 1 – mu, 2 – giemu i 4 –temu, lecz są nadmiernie uwilgotnione, co utrudnia prawidłowa agrotechnikę i ogranicza dobór roślin.
Wysokość plonów jest uzależniona od opadów w danym roku. W latach suchych są wysokie plony natomiast w mokrych niskie, szczególnie, jeśli chodzi o zboża. Dlatego też duży udział mają tu rośliny pastewne.
Na terenie Gminy Charsznica w skład tego kompleksu wchodzą następujące gleby:
- gleby pseudobielicowe  - wytworzone z lessu, całkowite. Położone są na terenach płaskich o słabym odpływie. Po uregulowaniu stosunków wodnych gleby te przejdą do kompleksu 2 - go.
- gleby brunatne kwaśne i wyługowane – wytworzone z lessu. Położone w nieckowatych dolinach o słabym odpływie. Po uregulowaniu stosunków wodnych przejdą do kompleksu 1 – go lub 2 – go.
- gleby brunatne namyte – wytworzone z lessu, całkowite. Położone na terenach równych o słabym odpływie. Po uregulowaniu stosunków wodnych przejdą do kompleksu 4 –go.
- czarne ziemie zdegradowane – wytworzone z piasku gliniastego mocnego, podścielonego na średniej głębokości pyłem. Położone na terenach płaskich, okresowo podmokłych. Po uregulowaniu stosunków wodnych przejdą do kompleksu 4 – tego.
- mady brunatne – wytworzone z pyłu zwykłego, całkowite. Gleby okresowo podmokłe. Po uregulowaniu stosunków wodnych przejdą do kompleksu 1- go lub 2 – go.
           
Łącznie na terenie Gminy Charsznica kompleks zbożowo – pastewny mocny zajmuje 222,0 ha tj. 3,3% gleb gruntów ornych. Największy procent udział gleb tego kompleksu w stosunku do powierzchni gleb ornych danej wsi jest w Jelczy (10,2%), nieco mniejszy w Tczycy (8,63%) natomiast kompleks ten nie występuje w Ciszowicach, Dąbrowcu, Podlesicach, Szarkówce i Uniejowie Parceli.
KOMPLEKS 9 – TY (ZBOŻOWO PASTEWNY SŁABY)
            Gleby tego kompleksu mają swoje odpowiedniki w kompleksach żytnich 5, 6 i 7. Są to gleby lekkie wytworzone z piasków, okresowo podmokłych, jednakże uregulowanie stosunków wodnych jest bardzo trudne, ponieważ osuszenie tych gleb poprzez drenowanie zlikwiduje okresowy nadmiar wilgoci, ale jednocześnie może spowodować okresowe przesuszenie.
            Na terenie Gminy Charsznica występują następujące gleby:
- gleby brunatne kwaśne – wytworzone z piasku gliniastego lekkiego, całkowitego lub podścielonego na średniej głębokości lub głęboko gliną ciężką.
- czarne ziemie zdegradowane – wytworzone z piasku gliniastego mocnego, podścielonego płytko piaskiem słabogliniastym i głębiej piaskiem luźnym.
           
W Gminie Charsznica kompleks zbożowo – pastewny słaby zajmuje 20,2 ha, co stanowi jedynie 0,3% gleb gruntów ornych. Występuje w Dąbrowcu, Jelczy i Pogwizdowie.
KOMPLEKS 14 – TY  (GRUNTY ORNE NA UZYTKI ZIELONE)
            Do tego kompleksu zalicza się gleby użytkowane jako grunty orne, lecz ich warunki (położenie, sąsiedztwo, stosunki wodne itp.) przemawiają za tym aby przeznaczyć je pod użytki zielone.
Na terenie Gminy Charsznica w skład tego kompleksu wchodzą:
- gleby brunatne namyte – wytworzone lessu, całkowite, położone w nieckowatych dolinach o słabym odpływie.
- gleby brunatne wyługowane – wytworzone z lessu, płytko podścielonego rumoszem marglu kredowego.
- rędziny początkowego stadium rozwojowego – wytworzone z margla kredowego.
            Kompleks 14 – ty zajmuje w gminie 30,8 ha, tj. 0,5% gleb gruntów ornych. Występują na stromych stokach, podlegających silnej erozji wodnej – wymagających więc zadarniania lub w nieckowatych dolinach o słabym odpływie w sąsiedztwie łąk, więc wskazane byłoby również zadarnianie. Melioracja tych gruntów mogłaby spowodować przesuszenie. Z kompleksem 14 – tym mamy do czynienia w Podlesicach (7,6 ha), Pogwizdowie (1,5 ha), Tczycy (1,5 ha), Uniejowie Parceli (1,9 ha), Uniejowie Rędzinach (0,2 ha) i Witowicach (18,1 ha).
W skład trwałych użytków zielonych wchodzą łąki i pastwiska, które przez co najmniej 6 lat nie były przeorywane i nie biorą udziału w normalnym zmianowaniu polowym. Kompleksy trwałych użytków zielonych zajmują jedynie 346 ha. Dominuje wśród nich kompleks 2z – 72,1%.
KOMPLEKS 1z (UŻYTKI ZIELONE BARDZO DOBRE I DOBRE)
            W skład kompleksu 1z zalicza się użytki zielone położone na glebach mineralnych i mułowo – torfowych. Gleby te posiadają dobrze wykształcony poziom próchniczy oraz właściwe stosunki wodne. W skład tego kompleksu wchodzą użytki zielone klasy bonitacyjnej I i II.
            Na terenie Gminy Charsznica występują następujące gleby tego kompleksu:
- mady brunatne – wytworzone z pyłu zwykłego
- gleby brunatne namyte – wytworzone z lessu.
           
Na glebach tych rosną trawy o dobrej wartości pastewnej. W gminie kompleks 1z zajmuje 20,1 ha co daje 5,8% powierzchni użytków zielonych. Występuje na terenie Miechowa – Charsznicy, Witowic, Chodowa, Chodowca (gdzie stanowi 100% użytków  zielonych).
KOMPLEKS 2z (UŻYTKI ZIELONE ŚREDNIE)
           
Gleby tego kompleksu charakteryzują się nie w pełni uregulowanymi stosunkami wodnymi, ponieważ gleby są bądź okresowo zbyt suche, lub nadmiernie uwilgotnione. Do kompleksu tego zalicza się użytki zielone z III i IV klasy bonitacyjnej.
W skład tego kompleksu na terenie Gminy Charsznica wchodzą gleby:
- gleby brunatne, wyługowane – wytworzone z lessu, całkowite
- gleby brunatne namyte – wytworzone z lessu, całkowite lub leżące na ile.
- mady brunatne  - wytworzone z pyłu zwykłego, całkowite. Ponieważ są położone w płaskich dolinach rzeki Szreniawy i Uniejówki, mogą być okresowo zalewane.
- mady glejowe – wytworzone z lessu, całkowitego.
- gleby glejowate
- czarne ziemie zdegradowane – wytworzone z piasku gliniastego lekkiego, podścielonego na średniej głębokości piaskiem luźnym.
Kompleks 2z, jest dominującym kompleksem użytków zielonych w gminie (72,0%) i występuje na 249,5 ha. Kompleks ten w Tczycy i Uniejowie Parceli stanowi 100% użytków zielonych.
KOMPLEKS 3z (UŻYTKI ZIELONE SŁABE I BARDZO SŁABE)
W skład kompleksu 3z wchodzą gleby o nieuregulowanych stosunkach wodnych, zbyt suche lub zbyt wilgotne. Zalicza się użytki zielone o klasach bonitacyjnych V i VI.
Na terenie Gminy Charsznica spotyka się gleby tego kompleksu takie jak:
- mady glejowe – wytworzone z pyłu zwykłego silnie podmokłe przez cały okres wegetacji.
- gleby glejowe namyte – wytworzone z lessu silnie podmokłe.
- gleby mułowo – torfowe i torfowo – mułowe.
- gleby torfowe – wytworzone z torfów niskich, podścielone płytko lub średnio głęboko piaskiem słabogliniastym.
           
Gleby tego kompleksu zajmują łącznie 76,6 ha, co daje 22,2% użytków zielonych gminy. Kompleks 3z jest głównie zlokalizowany na północy gminy (Jelcza, Marcinkowice, Pogwizdów) oraz w centrum (Swojczany, Charsznica, Miechów – Charsznica).
            Glebami rolniczo nieprzydatnymi są zarówno grunty orne jak i użytki zielone, położone na bardzo stromych stokach, podlegające erozji wodnej. Ponieważ nie nadają się do użytkowania rolniczego, wskazane jest na tych terenach zalesienie. Na terenie gminy Charsznica gleby rolniczo nieprzydatne zajmują 16,2 ha, co daje 0,2% ogólnej powierzchni gminy.
            Najwięcej gleb rolniczo nieprzydatnych jest w Witowicach – 7,1 ha. W pozostałych sołectwach: Ciszowice, Podlesice, Szarkówka, Tczyca, Uniejów Rędziny i Wierzbie, jest ich niewiele (od 0,1% do 1,0% powierzchni ogólnej).

 
Tabela 11. Klasy bonitacyjne dla gruntów ornych
(do wglądu w UG)

Tabela 12. Klasy bonitacyjne dla użytków zielonych
(do wglądu w UG)

Tabela 13. Kompleksy rolniczej przydatności dla gruntów ornych
(do wglądu w UG)

Gleby w Gminie Charsznica.
(do wglądu w UG)

  • 3.3 Lasy

Charakterystyki i oceny lasów dokonano na podstawie planu urządzenia lasów Nadleśnictwa Miechów (w odniesieniu do lasów państwowych ) oraz materiałów ewidencji gruntów (w części dotyczącej lasów nie stanowiących własności Skarbu Państwa, które nie posiadają do tej pory opracowanych uproszczonych planów urządzania).
W rejonizacji przyrodniczo–leśnej obszar Gminy Charsznica zalicza się do Krainy Małopolskiej oraz mezoregionu Wyżyny Miechowskiej, które cechują się niską lesistością, koncentracja lasów na obszarach najwyższych wzniesień i stoków (nieprzydatnych na cele rolne) oraz wysoką wartością przyrodniczą i gospodarczą siedlisk leśnych.
Cechą charakterystyczna lasów na terenie Gminy Charsznica jest ich koncentracja w części północno–wschodniej (w rejonie stacji Tunel), na obszarze której występuje największy (i jedyny w gminie) kompleks lasów państwowych. Kompleks ten należy do obrębu Książ Wielki, zarządzanego przez Nadleśnictwo Miechów.
Kilkunastohektarowy oddział leśny (lasów prywatnych) występuje również we wsi Jelcza. Pozostałe obszary leśne to bardzo małe, kilkuarowe kompleksy występujące na stromych skarpach lub w wąwozach zagrożonych procesami osuwiskowymi lub erozji wodnej.
Pod względem siedliskowym całość lasów państwowych zalicza się do lasu wyżynnego świeżego (,,Lwśw”), który kwalifikuje się do grupy siedlisk najżyźniejszych o najwyższej wartości przyrodniczej i gospodarczej. Siedlisko to charakteryzuje się strukturą wielopiętrową i wielogatunkową, przy czym panującymi gatunkami są: sosna oraz liściaste – dąb, grab, buk, a także świerk. Lokalnie domieszkę stanowią brzoza, jawor, klon, olsza, osika i jesion.
Podszyt i runo bardzo silnie rozwinięte tworzą: leszczyna, tarnina, dereń, malina, jeżyna oraz konwalie, narecznica, szczawik, poziomka, fiołek, pokrzywy oraz trawy i inne rośliny zielne. Siedlisko to posiada bardzo wysoką zdolność regeneracji i odporność na antropopresję, jednak z uwagi na  dość duże zwarcie ( 0,6–0,7) i gęste najniższe piętro i podszyt w ograniczonym tylko stopniu może być wykorzystane na cele turystyczno–rekreacyjne. Pod względem struktury wieku przeważa II grupa ( 40–80 lat), a następnie grupa III ( pow. 80 lat).
Topoklimat wnętrza lasu można uznać za średniokorzystny dla zdrowia człowieka. Część tych lasów ( zwłaszcza położonych na stromych stokach) spełnia funkcje glebochronne.
W dużym stopniu skład gatunkowy zależny jest nie tylko od typów siedliskowych lasu, lecz także od struktury własnościowej i sposobu użytkowania. W lasach państwowych drzewostany z przewagą jodły, buka zajmują łącznie 84% powierzchni, sosny 7%, dębu 4%, zaś w lasach prywatnych – chłopskich drzewostany z przewagą jodły zajmują 35%, sosny 22%, buka 19%, grabu 10%, brzozy 7%, dębu i olszy po 3%.
W lasach państwowych na terenie Gminy Charsznica występują również drzewostany nasienne buka zwyczajnego. W lasach nie stanowiących własności Skarbu Państwa, które zajmują ok. 15 ha przeważa drzewostan liściasty to jest: topola, brzoza, grab, jarzębina. Występuje również sosna.
Podłoże stwarza korzystne warunki dla rozwoju bogatej roślinności murawowo – krzewiastej, charakterystycznej dla krajobrazu parkowego pasa leśno–stepowego Europy Wschodniej. Średni wiek drzewostanów od 10 – 40 lat. Należy przy tym dodać, że w części lasów państwowych zachowały się jeszcze naturalne fragmenty tego krajobrazu, które winny być ściśle chronione dla potomności.
          Z punktu widzenia użytkowania lasów, obok podstawowej funkcji produkowania biomasy, drzewostany leśne pełnią szereg funkcji pozaprodukcyjnych, a zwłaszcza ochronnych. Te ostatnie funkcje pełni łącznie około połowy lasów, przede wszystkim jako drzewostany wodochronne i glebochronne.
W zależności od głównych zadań jakie lasy mają do spełnienia przyjmuje się podział na dwie grupy:
grupa pierwsza – lasy o charakterze ochronnym, których funkcją jest spełnianie zadań ogólnospołecznych, a zwłaszcza glebochronnych, klimatycznych, wodochronnych, rekreacyjno-zdrowotnych i estetyczno-krajobrazowych. Produkcja surowca drzewnego w tych lasach powinna być prowadzona w sposób zapewniający spełnianie przez nie przede wszystkim głównej funkcji, do jakiej są one przeznaczone, bądź trwale, bądź w określonym czasie. Ponadto do grupy pierwszej zalicza się lasy o najwyższej jakości hodowlanej;
grupa druga – lasy gospodarcze, których głównym celem jest produkcja surowca drzewnego dla zaspokajania wielostronnych potrzeb gospodarki narodowej.
Najpoważniejszymi zagrożeniami dla gospodarki leśnej są działania związane
z gospodarką rolną (chemizacja rolnictwa), a także z ekspansją mieszkalnictwa zwłaszcza w postaci rozproszonej zabudowy, jak również – zabudowy lokalizowanej w bezpośrednim sąsiedztwie granicy leśnej (szczególnie zabudowy rekreacyjnej).
Głównym zagrożeniem obszarów leśnych jest nadmierna emisja pyłów i gazów. Z tego powodu całość lasów państwowych wykazuje uszkodzenia koron i została zaliczona do I strefy zagrożeń przemysłowych (tzw. zagrożeń słabych).
Lasy w Gminie Charsznica są zagrożone przede wszystkim zanieczyszczeniami powietrza emitowanymi przez obszary koncentracji przemysłu głównie: Kraków i aglomerację Śląska.

  • 3.4 Flora i fauna

           Informacje dotyczące zasobów przyrody ożywionej i nieożywionej na terenie Gminy Charsznica są fragmentaryczne. Wynika to z braku dokładnej inwentaryzacji przyrodniczej wykonanej według jednolitej metodyki na obszarze wszystkich gmin powiatu miechowskiego. Stosunkowo najwięcej informacji na temat zasobów przyrody dotyczy terenów leśnych i zawartych jest w różnego rodzaju dokumentacjach nadleśnictw.
Brak jest także opracowań ekofizjograficznych dla Gminy Charsznica oraz wykonanej na terenie gminy inwentaryzacji siedlisk przyrodniczych podlegających ochronie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie określenia rodzajów siedlisk przyrodniczych podlegających ochronie (Dz. U. Nr 92, poz. 1029).
            Jedynie część gminy leżąca w obszarze Miechowsko-Działoszyckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu posiada udokumentowaną charakterystykę zasobów przyrodniczych. Z tego względu informacje dotyczące analizy stanu istniejącego oparte są na danych fragmentarycznych.
Teren zamknięty granicami administracyjnymi Gminy Charsznica charakteryzuje się bardzo znikomym udziałem lasów. Stanowią one około 5,4 % ogólnej powierzchni gminy. Biorąc pod uwagę ich niewielką powierzchnię oraz wysoki stopień przemian antropogenicznych, nie mają one charakteru naturalnego, tym samym na terenie Gminy brak jest naturalnych fragmentów roślinności.
Tereny pierwotnie zajęte przez lasy są obecnie użytkowane jako różnego rodzaju uprawy. Rozwijają się tam zbiorowiska roślinne z klasy Stellarietea mediae, nie posiadające wysokich walorów przyrodniczych.
Na terenie Gminy Charsznica nie prowadzono kompleksowych badań fitosocjologicznych, w związku z tym nie jest wykluczone, że na terenach nieleśnych gminy (zwłaszcza w płatach nieużytkowanej roślinności) nie mamy do czynienia z obiektami bogatymi florystycznie i zawierającymi w swym składzie gatunkowym cenne elementy flory i fauny (gatunki chronione i zagrożone).
Szata roślinna występująca na terenie Gminy Charsznica spełnia następujące funkcje:
·              sanitarno-higieniczną polegającą przede wszystkim na wzbogaceniu powietrza w tlen i zmniejszaniu w atmosferze ilości dwutlenku węgla;
·              ochronną – polegającą na ochronie gleb przed nadmierną erozją wietrzną, jak również stanowiącą ostoję i schronienie dla świata zwierzęcego;
·              retencyjną – polegającą na retencjonowaniu zasobów wodnych (opadów atmosferycznych i wód podziemnych);
·              dekoracyjną wynikającą w dużej mierze z naturalnych cech roślinności (kształt, barwa), uzyskiwane dzięki temu efekty plastyczno – dekoracyjne korzystnie oddziałują na psychikę człowieka;
·              produkcyjną – polegającą na pozyskiwaniu naturalnych surowców – drewno, grzyby.
Wyżyna Miechowska, na obszarze której leży Gmina Charsznica, zbudowana jest z utworów kredowych, pokrytych lessem. Głębokie doliny i jary przecinają wyżyny tworząc szereg garbów, których kulminacje nie pokryte lessem dochodzą do 400m (Biała Góra koło Tunelu 414m). Nadają one Wyżynie falisty wygląd.
Szczególny charakter podłoża i gleb, specyficzny mikroklimat, jak też ewolucja roślinności są przyczyną dużego urozmaicenia szaty roślinnej. Gips i lessy oraz odsłaniana przez erozję kreda nie sprzyjają zespołom leśnym, ale umożliwiają rozwój roślinności murawowej. W rezultacie szata roślinna ma charakter lasostepu.
Należy zaznaczyć, że dawne stepy zostały zaorane, a lasy w poważnej mierze wycięte.
Obecnie dominuje tu krajobraz rolniczy, z niewielkimi wtrąceniami małych kompleksów leśnych. Roślinność stepowa w postaci ciepłolubnych zespołów murawowych zajmowała niegdyś duże przestrzenie Wyżyny Miechowskiej.
Obecnie najstarszym z nich, występującym tu od schyłku epoki lodowej, jest zespół ostnicy włosowatej; zajmuje on partie nagiej skały, gzymsy i półki jarów lessowych m.in. w sołectwie Chodów. Ostnicy towarzyszą: kostrzewa walezyjska i wiechlina cebulkowata oraz gęsiówka uszkowata, ostrołódka kosmata, jastrzębiec żmijowcolistny i inne.
Miejsca suche na rędzinie wapiennej porasta barwny i bogaty stepowy zespół omanu wąskolistnego z miłkiem wiosennym, lnem włochatym i turzycą położoną. Na wapieniach i lessach rozwijają się zespoły zaroślowe leszczyny i goryszu sinego, zajmujące pośrednie miejsce między lasem a stepem.
Zarośla te przechodzą na wierzchowinie lessowej w las mieszany dębowo-sosnowy z bogatym podszyciem krzewów. Na glebach gliniastych i średnio wilgotnych występuje grąd dębowo-grabowy, z udziałem dębu szypułkowego i bezszypułkowego, lip drobno i szerokolistnej, klonu, grabu i buka.
Charakterystyczną cechą szaty roślinnej Gminy Charsznica jest przewaga roślinności murawowej nad leśną. Wyjątek stanowi jedynie północno – wschodnia część gminy, gdzie znajduje się las Tunel (392 ha).
Zespoły murawowe zachowały się w miejscach, które nie nadają się dla rolnictwa, czyli na stromych zboczach, brzegach wąwozów i parowów.
W zależności od żyzności podłoża możemy wyróżnić dwa typy murawowe:
1) strome zbocza pagórków o wystawie południowej, gdzie można spotkać:
- len złocisty,
- miłek wiosenny,
- zawilec,
- macierzanki,
- aster gawędka itp.
Murawy te stanowią charakterystyczną ozdobę krajobrazu,
2) na mniej żyznym podłożu marglistym, na osuwiskach lessowych i w miejscach suchych występuje zespół ostniny włosowatej, nie tworzący zwartych muraw.
                 Najczęściej spotykane krzewy to: leszczyna, szakłak, tarnina, kruszyna (Frangula alnus), trzmielina, malina i jeżyna.
W krajobrazie Gminy Charsznica dominują pola, w których charakterystycznym elementem szaty roślinnej są wielkogatunkowe agrocenozy chwastów towarzyszących uprawom.
Występują tu rzadkie w skali kraju składniki naszej flory mające dużą wartość naukową (południowy i południowo–wschodni element geograficzny flory). Można tu wymienić takie chwasty jak: jaskier polny, rolnica polna, miłek letni, czechrzyca grzebieniowa i włóczydło polne.
Niezwykle charakterystycznym elementem w szacie roślinnej gminy są naturalne murawy kserotermiczne i wielogatunkowe zarośla krzewów. Wykształciły się one na odlesionych pagórkach kredowych i stromych zboczach wąwozów lessowych.
W takich zbiorowiskach rosną rzadkie gatunki roślin naczyniowych, m.in.:
- powojnik prosty,
- oman wąskolistny,
- ostrożeń pannoński,
- len włochaty i złocisty,
- aster gawędka,
- miłek wiosenny,
- wisienka stepowa,
- storczyk,
- obuwik pospolity,
- rojnik pospolity,
- sasanka łąkowa,
- kruszyna pospolita,
- głowienka wielkokwiatowa.
W murawach, na obrzeżach muraw, zboczach wąwozów lessowych, a także na miedzach pól rozwijają się luźne i zwarte wielogatunkowe zarośla krzewiaste z udziałem leszczyny lub dominującą tarniną.
Towarzyszą im liczne gatunki zielne roślin kserotermicznych takie jak: kłosownica pierzasta, oman szorstki, szałwia okręgowa, farbownik lekarski, wyka ptasia, przetacznik ożankowy, chaber drakiewnik i inne.
Obok tych zarośli, na stromych skarpach wykształcają się również inne ciepłolubne zarośla z kolcowojem szkarłatnym, którego zbiorowiska rozwijają się głównie w cieplejszych rejonach Polski.
Na uwagę zasługują ponadto ciepłolubne zbiorowiska ruderalne jakie spotyka się na stromych skarpach, zboczach, wzdłuż dróg polnych i rowach.
W dolinach i nad ciekami wodnymi ciągną się fragmentarycznie wykształcone zbiorowiska łęgu olszowo–jesionowego oraz wilgotnych łąk. Zbiorowiska te jednak nie odgrywają większej roli w krajobrazie Gminy Charsznica.
Naturalne murawy kserotermiczne i ciepłolubne zarośla krzewiaste, a także zbiorowiska ruderalne stanowią bardzo ważny element biocenotyczny i ekologiczny na tym terenie. Ich główną rolą w otwartym rolniczym krajobrazie jest ostoja dla zwierząt oraz funkcja glebochronna.
Również i fauna Wyżyny Miechowskiej posiada cechy wyżynno stepowe.
Świat zwierzęcy w Gminie Charsznica najliczniej reprezentowany jest przez bezkręgowce, a zwłaszcza owady. Spośród przedstawicieli tej gromady dużą różnorodnością i liczebnością wyróżniają się motyle, a także rząd chrząszczy. W lasach spotyka się wiele gatunków chrząszczy z rodziny biegaczy. W entomofaunie znajdują się gatunki stepowe, jak kraśnik koryncki, modliszka i inne. Występuje też strojnica, jelonek rogacz.
Fauna ryb występujących w rzekach ubożeje. Na skutek postępującej degradacji wód zanikają gatunki szlachetne, a na ich miejsce pojawiają się gatunki pospolite.
Płazy i gady reprezentowane są przez niezbyt liczne gatunki. Charakter podłoża sprzyja tutaj rozwojowi ślimaków. Na wspomnianych wcześniej wyspowych stanowiskach żyje ślimak ogrodowy oraz austriacki. Pospolicie występują tu jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, padalec zwyczajny oraz węże. Z płazów najpospolitsze są żaby. Wśród podmokłych i nabrzeżnych łąk i pastwisk można spotkać liczne żaby trawne i kumaki. Często spotykane są ropuchy.
Znaczący udział w faunie powiatu mają ssaki. Najliczniej reprezentowane są gryzonie. Pomimo niewielkiej ilości lasów w Gminie Charsznica bytują zające, sarny, jelenie, kuny, łasice, dziki i lisy.
Na obszarze Gminy Charsznica różnorodny jest świat ptaków. W lasach spotyka się najczęściej drozdy, turkawki, dzięcioły, muchówki. Na polach gnieżdżą się bażanty, kuropatwy i dzikie kaczki. Rzadsze są ptaki drapieżne: myszołowy, sowy, puszczyki i jastrzębie. Puszczyk uralski (Strix uralensis) występuje w Charsznicy, natomiast w Tczycy gniazduje kląskwka (Saxicola torquata).
Według sporządzonej w bieżącym roku inwentaryzacji na terenie Gminy Charsznica występuje osiem bocianów, w tym cztery młode (2 gniazda w sołectwie Marcinkowice).
W materiale skalnym (m.in. w sołectwie Chodów) można znaleźć skamieniałe pozostałości dawnych zwierząt morskich, najczęściej amonitów, gąbek, jeżowców.


  • 3.5 Powietrze atmosferyczne
         
Stan czystości powietrza jest zależny od czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Powietrze atmosferyczne na obszarze Gminy Charsznica nie wykazuje większych zanieczyszczeń. Ilość zanieczyszczeń takich jak: pył, dwutlenek siarki i tlenki azotu – nie przekracza 50% średniorocznych dopuszczalnych stężeń, które dla obszarów chronionych określane były na poziomie: dla pyłu: 22 mg/m3, dla SO2: 32 mg/m3, dla tlenków azotu: 32 mg/m3.
Gmina Charsznica posiada korzystne warunki rozprzestrzeniania zanieczyszczeń powietrza. Gorzej przedstawia się sytuacja w dnach dolin, gdzie osłonięcie wzniesieniami teren sprzyja powstawaniu niskich inwersji, utrudniających odpływ do wyższych warstw atmosfery zanieczyszczeń z tzw. niskich źródeł emisji. Pewną niedogodnością pod względem aerosanitacyjnym mogą stwarzać mgły dolinne utrzymujące się przy sprzyjających warunkach atmosferycznych do 40 m ponad dna dolin.
          Na zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego składają się:
- emisja z zakładów przemysłowych – w emisji zanieczyszczeń wyróżnia się zanieczyszczenia pyłowe (pyły ze spalania paliw oraz pyły z procesów technologicznych) i zanieczyszczenia gazowe (dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla, dwutlenek węgla oraz inne gazy specyficzne z procesów technologicznych). Emisja z punktowych źródeł zanieczyszczeń, czyli z zakładów przemysłowych objęta jest kontrolą i ewidencją,
- emisja  komunikacyjna – w wyniku spalania paliw w środkach mobilnych do środowiska dostają się zanieczyszczenia gazowe, głównie: tlenek węgla, tlenki azotu, dwutlenek węgla i węglowodory. Emitowane są także pyły na skutek ścierania się opon, hamulców i nawierzchni drogowej, które zawierają związki ołowiu, kadmu, niklu itp.,
- emisja niska – zanieczyszczenia emitowane są z małych kotłowni węglowych i indywidualnych palenisk domowych oraz
- emisja uciążliwych zapachów – źródłem tej grupy zanieczyszczeń są oczyszczalnie ścieków, w tym poletka osadowe, zakłady przemysłu spożywczego i zakłady mięsne. Prawo polskie nie reguluje dopuszczalnych stężeń substancji odorotwórczych w powietrzu.
          Stan czystości powietrza na terenie Gminy Charsznica determinowany jest przez takie czynniki, jak: napływ zanieczyszczeń z sąsiednich gmin, lokalna niska emisja i źródła mobilne (transport) oraz miejscowe warunki dyspersji zanieczyszczeń kształtowane przez orografię terenu i czynniki pogodowe. Główne źródła zanieczyszczeń to emitory lokalne: kotłownie węglowe działające w obrębie szklarni i tuneli foliowych, a także na terenach mieszkaniowych, rekreacyjnych, rzemieślniczo-usługowych i produkcyjnych, ośrodki produkcji przemysłowej i rolniczej oraz trasy komunikacyjne.
Dane meteorologiczne dotyczące rozkładu i kierunków wiatrów w gminie wskazują, że w ciągu roku dominują wiatry południowe i południowo-wschodnie oraz zachodnie i południowo-zachodnie. W związku z tym na zanieczyszczenia powietrza gminy – składają się również zanieczyszczenia z poza gminy (Kraków) i z poza województwa (Śląsk)
.

  • 3.6 Zagrożenia dla środowiska

Zagrożenia poszczególnych elementów środowiska występujące na terenie Gminy Charsznica można przyporządkować do trzech podstawowych kategorii, a mianowicie: zagrożenia typu „fizjograficznego”, czyli wynikające z samej przyrody, np. z czynników pogodowych, zagrożenia związane z działalnością człowieka oraz zagrożenia komunikacyjne, będące co prawda pochodną działalności człowieka, ale wydzielone z uwagi na skalę oddziaływania na środowisko.
 
1)     Zagrożenia typu „fizjograficznego” (przyrodnicze):
-         powodziowe – dotyczy w zasadzie wyłącznie dolin rzecznych w granicach określonych zasięgiem  wielkich wód powodziowych oraz terenów zagrożonych podtopieniem w okresach katastrofalnych opadów atmosferycznych  (obszary narażone na wystąpienie powodzi),
-         erozyjne – dotyczy głównie terenów silnie podatnym na rozwój erozji wodnej powierzchniowej i liniowej oraz wąwozowej. Zagrożenie to wraz ze zmianami w użytkowaniu gruntów rolnych oraz budowie dróg, aktualnie wyraźnie maleje,
-         osuwiska – dotyczy istniejących powierzchni osuwisk czynnych lub potencjalnych, gdzie ze względu na budowę podłoża i warunki wodne istnieje stałe zagrożenie stoków i sprzyjające budowie podłoża.
2)     Zagrożenia związane z działalnością człowieka:
-         emisja zanieczyszczeń do powietrza – działalność uciążliwych podmiotów gospodarczych, emitujących zanieczyszczenia powietrza w ilościach, albo w sposób powodujący przekroczenie dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń powietrza w swym bliskich otoczeniu,
-         emisja hałasu – podobna sytuacja dotyczy ponadnormatywnego hałasu, związanego z działalnością kilku przedsiębiorstw na terenie gminy,
-         emisja zapachów .
3)     Zagrożenia komunikacyjne:
-         zanieczyszczenia powietrza – znaczne stężenia motoryzacyjnych zanieczyszczeń powietrza występują w bezpośrednim otoczeniu drogi wojewódzkiej i powiatowych – jako pas największych zagrożeń należy przyjąć pas o szerokości 40 m od krawędzi jezdni,
-         hałas drogowy – przyjmuje się że strefa uciążliwości (określana poziomem 45dB(a) w ciągu dnia) może sięgać odległości 150 m od krawędzi jezdni. Poziom uciążliwości dotyczy także otoczenia pozostałych dróg o dużym obciążeniu ruchem. Uciążliwość tych dróg w obrębie terenów zabudowanych zamyka się w zasadzie w obustronnych liniach zabudowy – sporadycznie obejmuje dalej usytuowane obiekty. Zagrożenia związane z emisją komunikacyjnych zanieczyszczeń powietrza utrzymują się na zbliżonym poziomie lub będą wykazywać tendencję spadkową związku z postępami w konstrukcji silników i jakości paliw. Zagrożenia akustyczne będą wzrastać wraz z rosnącym natężeniem i prędkością ruchu, ponieważ możliwość dalszego zmniejszania prędkości pojazdów są niewielkie.
          Rozmaite sfery działalności człowieka, w sposób bezpośredni lub pośredni, mogą wpływać na powstawanie niekorzystnych skutków oddziaływań na stan różnorodności biologicznej. Znaczna część zagrożeń zaistnienia negatywnych skutków oddziaływań już występuje lub potencjalnie może wystąpić na terenie Gminy Charsznica, w różnej skali przestrzennego nasilenia tych zjawisk.
          Poniżej przedstawiono wykaz zagrożeń i ich negatywnych skutków oddziaływań na różnorodność biologiczną (tabela 14).

Tabela 14. Zestawienie wybranych negatywnych oddziaływań na różnorodność biologiczną
(do wglądu w UG)

Ryzyko nadzwyczajnych zagrożeń dla środowiska wiąże się z ewentualnością przedostania się do środowiska w sposób niekontrolowany szkodliwych mediów płynnych, stałych lub gazowych.
Czynnikami tych zagrożeń mogą być m.in. szkodliwe media wykorzystywane w zakładach produkcyjnych (w chłodni – amoniak), środki naftowe (awarie samochodów, kolizje), ścieki sanitarne (niesprawności kanalizacyjne), zmywy z placów utwardzonych (napór gwałtownych opadów).
          Dla środowiska przyrodniczego bardzo ważne jest zapewnienie bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego. Do kompetencji wójta gminy należy przyjmowanie informacji o wystąpieniu poważnej awarii przemysłowej i współdziałanie przy tworzeniu planu operacyjno-ratowniczego.
Rolnictwo w gospodarce Gminy Charsznica odgrywa znaczącą rolę, lecz osłabiają je warunki fizjograficzne i wynikłe stąd rozdrobnienie gruntów rolnych.
Przestrzeń rolnicza w gminie – wymaga podjęcia istotnych działań, zmierzających do znacznego ograniczenia zjawisk naturalnych, zagrażających produkcji rolnej, przede wszystkim – ograniczenia erozji powierzchniowej i wąwozowej oraz – regulacji stosunków wodnych.
Zanieczyszczenia pochodzące z gospodarki rolnej skupiają się w 3 grupach:
1.               Udział w zanieczyszczeniu powietrza atmosferycznego (amoniak, podtlenek azotu, metan) – jako wielkoobszarowe źródło zanieczyszczeń, którego emisje są wynikiem zachodzących naturalnie procesów rozkładu substancji organicznych i mineralnych.
2.               Udział w zanieczyszczeniu wód podziemnych oraz wód powierzchniowych (azot, fosfor) poprzez wprowadzanie ładunków wraz ze spływami obszarowymi, uzależniony od takich czynników jak:
-                   użytkowanie ziemi,
-                   rozmieszczenie użytków w zlewni,
-                   zabiegi uprawowe,
-                   gospodarowanie nawozami sztucznymi oraz środkami ochrony roślin,
-                   intensywność i sposób hodowli zwierząt,
-                   poziom gospodarki wodno-ściekowej,
-                   ukształtowanie terenu,
-                   układ sieci cieków i zbiorników wodnych,
-                   właściwości gleb.
3.               Udział w zanieczyszczeniu gleb.
Największe zagrożenie wartości gleb powodują procesy erozyjne i osuwiskowe. W mniejszym stopniu zagrażają walorom gleb – osadnictwo i powierzchniowa eksploatacja surowców mineralnych.
Erozji gleb sprzyjają następujące czynniki: morfologia (duża ilość stoków o nachyleniu powyżej 12-20%) znaczna ilość opadów i lokalnie – duża podatność gleb na rozmywanie.
Obniżenie wartości gleb jest również następstwem działalności ludzkiej: nadmiernego wylesienia obszaru gminy, niewłaściwej uprawy roli (orka wzdłuż stoku) i niekorzystnej struktury upraw (uprawa roślin okopowych na stromych stokach), generalnie -  zanieczyszczenie gleb jest następstwem niewłaściwych działań agrotechnicznych.
            W II Polityce Ekologicznej Państwa przewiduje się, że głównym kierunkiem są działania bezinwestycyjne skierowane na unowocześnienie i uzupełnienie uregulowań prawnych wraz z przygotowaniem w 2005 r. nowej ustawy o nadzwyczajnych zagrożeniach środowiska, nowelizacji istniejących ustaw oraz wydania brakujących jeszcze aktów prawnych, które związane są z wdrożeniem m.in. tzw. Dyrektywy Seveso II.
                    Planowane przedsięwzięcia ukierunkowane są na działanie profilaktyczne w celu niedopuszczenia do awarii lub ograniczenia ich skutków obejmujących działania ratownicze i likwidację skutków w środowisku. Wdrożenie większości zadań w tej dziedzinie odbywać się będzie na szczeblu krajowym i wojewódzkim.
            Na szczeblu Gminy Charsznica, w której według istniejącego rozeznania nie znajdują się obiekty wymagające z mocy ustawy sporządzenia gminnego planu zarządzania ryzykiem, głównie działania prewencyjne powinny dotyczyć:
–        aktualizowania obiektów posiadających materiały niebezpieczne, w których niewłaściwe użycie i magazynowanie mogą wywołać skutki mające znamiona nadzwyczajnego zagrożenia środowiska,
–        określenia stopnia zagrożeń środowiska i zdrowia ludzi w obszarach o podwyższonym ryzyku, powstania skutków nadzwyczajnych (obszary ochrony pośredniej ujęć wód, obszary OWO i ONO, zwartej zabudowy, posiadające status ochrony i tras komunikacyjnych biegnących przez takie tereny) oraz środków przeciwdziałania tym zagrożeniom,
–        kompleksowego uwzględnienia wymagań prawnych w zakresie bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego w procedurach inwestycyjnych nowych obiektów z uwzględnieniem sąsiedztwa innych działalności i kumulowania się zagrożeń szczególnie dla obszarów wyżej wymienionych.
                    Ważnym działaniem jest stałe zwiększanie bezpieczeństwa ekologicznego i eliminacja substancji uznanych za groźne dla zdrowia ludzi.
Szanse rozwiązań sprzeczności i konfliktów zagrażających środowisku Gminy Charsznica można uzyskać poprzez następujące działania:
-                   stosowanie zasad EKOROZWOJU środowiska gminy,
-                   stabilność polityki funkcjonalno-przestrzennej,
-                   konsekwencje w działaniach zapewniających realizację miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w oparciu o studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz inne opracowania specjalistyczne – przy wykorzystaniu obowiązujących instrumentów prawych.


  • 4. UWARUNKOWANIA GMINNEGO PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA WYNIKAJĄCE Z DOKUMENTÓW WYŻSZEGO SZCZEBLA

  • 4.1 Uwarunkowania wynikające z II Polityki Ekologicznej Państwa, Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego, Programu Zrównoważonego Rozwoju i Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2001-2015 oraz Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Małopolskiego

    Jak już wspomniano we wstępie, Program Ochrony Środowiska dla Gminy Charsznica powinien być powiązany z dokumentami wyższej rangi i wynikać z zapisów II Polityki Ekologicznej Państwa.

           
                    Program Ochrony Środowiska powinien być także powiązany z dokumentami szczebla wojewódzkiego i powiatowego. Z dokumentów szczebla wojewódzkiego dokumentami identyfikującymi cele ekologiczne są:
·        Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego,
·        Program Zrównoważonego Rozwoju i Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2001-2015,
·        Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Małopolskiego.
         
            W Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego wśród celów nadrzędnych wymieniony jest cel „Wysoka jakość środowiska przyrodniczego i kulturowego”. W ramach tego celu nadrzędnego sformułowano grupę celów strategicznych i zadań do zrealizowania.
                    Wymieniony dokument precyzuje cztery cele strategiczne, a mianowicie:
·   zlikwidowanie zaniedbań w ochronie środowiska,
·   racjonalne gospodarowanie środowiskiem,
·   ochrona przyrody i różnorodności biologicznej,
·   kształtowanie krajobrazu kulturowego.
            Wśród zadań, które mogą dotyczyć Gminy Charsznica należy wymienić następujące:
·        poprawę jakości wód,
·        ograniczenie emisji zanieczyszczeń,
·        uporządkowanie gospodarki odpadami,
·        rewaloryzację obszarów zdegradowanych,
·        minimalizowanie zużycia zasobów naturalnych i racjonalizację zużycia energii,
·        zwiększenie wykorzystania niekonwencjonalnych źródeł energii,
·        minimalizację wytwarzania odpadów,
·        zwiększenie stopnia powtórnego wykorzystania i bezpiecznego składowania odpadów,
·        podnoszenie retencyjności dorzeczy,
·        zalesianie nieużytków i słabych użytków rolnych,
·        zwiększanie obszarów objętych różnorodnymi formami ochrony przyrody.
          W Programie Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego wymieniono następujące cele, traktowane jako cele długoterminowe do roku 2015:
·        spełnienie wymagań ustawodawstwa UE w zakresie jakości powietrza poprzez sukcesywną redukcję emisji substancji zanieczyszczających powietrze, zwłaszcza niskiej emisji,
·        zmniejszenie uciążliwości hałasu dla mieszkańców i środowiska poprzez obniżenie jego natężenia do poziomu obowiązujących standardów,
·        kontrola i ograniczenie emisji do środowiska promieniowania niejonizującego,
·        przywrócenie wysokiej jakości wód powierzchniowych,
·        rewitalizacja pierwszego poziomu wodonośnego do jakości umożliwiającej jego wykorzystanie jako lokalnego źródła zaopatrzenia w wodę pitną,
·        ochrona jakości wód podziemnych oraz racjonalizacja ich wykorzystania,
·        stworzenie racjonalnego systemu stref ochronnych ujęć wody i zapewnienia w planach zagospodarowania przestrzennego nadrzędności zasad gospodarowania w nich nad innym wykorzystaniem terenów,
·        ochrona zasobów złóż poprzez ich racjonalne wykorzystywanie w koordynacji z planami rozwoju regionu,
·        minimalizacja ilości powstających odpadów, wzrost wtórnego wykorzystania i bezpieczne składowanie pozostałych odpadów,
·        ochrona i wzrost różnorodności biologicznej oraz doskonalenie systemu obszarów chronionych,
·        ścisły nadzór nad jednostkami będącymi potencjalnymi sprawcami NZŚ oraz wyłączenie transportu tranzytowego substancji niebezpiecznych poza obręb miasta.
          W Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Małopolskiego zawarta jest problematyka sfery ekologicznej opracowana dla potrzeb planu, stanowiąca jeden z najważniejszych dla sporządzenia Program Ochrony Środowiska dokumentów źródłowych. Opracowanie to proponuje listę celów, a mianowicie w rozbiciu na poszczególne elementy środowiska naturalnego:
1)           W zakresie surowców mineralnych:
·        ochronę i oszczędne korzystanie z zasobów kopalin,
·        ograniczanie skali i zakresu naruszeń środowiska w otoczeniu eksploatowanych kopalin,
·        renaturyzację i rekultywację terenów poeksploatacyjnych,
·        racjonalne wykorzystanie surowców w  celu aktywizacji gospodarczej rejonów ich występowania,
·        weryfikację bilansu złóż kopalin w złożach eksploatowanych i przewidywanych do eksploatacji,
·        poszukiwanie, rozpoznawanie i dokumentowanie nowych złóż.
2)           W zakresie ochrony zasobów wód podziemnych i powierzchniowych:
·        zintegrowaną ochronę zasobów wodnych przed zanieczyszczeniem oraz nadmiernym lub nieuzasadnionym zużyciem,
·        racjonalne kształtowanie zasobów wodnych oparte na korzystnym ekologicznie i gospodarczo zagospodarowaniu zlewni rzek,
·        wdrożenie regionalnego monitoringu jakości wód podziemnych.
3)           W zakresie ochrony gleb i środowiska gruntowo-wodnego:
·        zmniejszenie zagrożenia środowiska gruntowo-wodnego od składowisk odpadów przemysłowych i komunalnych,
·        sukcesywną likwidację nagromadzonych w przeszłości odpadów poprodukcyjnych ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych,
·        zmniejszenie strumienia odpadów deponowanych na składowiskach poprzez wdrożenie segregacji odpadów i technologii ich przetwarzania,
·        wdrożenie systemu monitoringu gospodarki odpadami.
4)           W zakresie pokrywy glebowej:
·        zapewnienie racjonalnego wykorzystania zasobów glebowych przy uwzględnieniu warunków ekonomicznych i racjonalności ekologicznej oraz ograniczenie zakresu zagospodarowywania gleb w sposób nie odpowiadający ich naturalnym walorom przyrodniczym,
·        konsekwentną realizację programu niezbędnego odkwaszającego wapnowania gleb na znacznej powierzchni województwa,
·        intensyfikację wysokotowarowej produkcji rolniczej na glebach o wysokiej jakości,
·        konsekwentne zalesianie gruntów nieprzydatnych dla rolnictwa,
·        tworzenie warunków do wyeliminowania produkcji rolniczej lub modyfikacji upraw na gruntach o bardzo silnym lub silnym zanieczyszczeniu metalami ciężkimi.
5)           W zakresie gospodarki leśnej:
·        stałe powiększanie zasobów leśnych oraz poprawę ich kondycji przyrodniczej umożliwiającej optymalne warunki funkcjonowania lasów,
·        zapewnienie dostępu do lasu społeczeństwu, z kontrolowanym i sterowanym użytkowaniem turystycznym.
6)           W zakresie ochrony przyrody i bioróżnorodności:
·        ochronę przyrody i różnorodności biologicznej poprzez zachowanie, wzbogacanie i odtwarzanie zasobów przyrody,
·        zwiększanie powierzchni obszarów objętych różnymi formami ochrony, szczególnie przez powołanie nowych parków krajobrazowych lub powiększenie już istniejących i rezerwatów przyrody – dla ochrony najbardziej zagrożonych ekosystemów, gatunków i ich siedlisk,
·        wyznaczenie ostoi przyrodniczych i włączenie ich do europejskiej sieci Natura 2000 (do końca 2004r.),
·        tworzenie warunków przestrzennych dla zapewnienia ścisłej ochrony unikatowych wartości środowiska przyrodniczego,
·        ochronę terenów o wybitnych walorach przyrodniczych wyznaczonych jako obszary węzłowe szczególnie cenne dla zachowania  bioróżnorodności,
·        ochronę rzek z ich otoczeniem oraz innych ciągów obszarowych mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej, w tym jako korytarze ekologiczne,
·        rozwój zagospodarowania turystycznego w harmonii z zasadami i przepisami ochrony przyrody.
7)           W zakresie ochrony powietrza atmosferycznego:
·        ograniczenie emisji substancji zanieczyszczających powietrze do poziomu zapewniającego wysoką jakość środowiska atmosferycznego oraz odpowiadających funkcjom, uwarunkowaniom regionalnym i wymaganiom ogólnokrajowym.
8)           W zakresie ochrony przed hałasem, wibracjami i promieniowaniem elektromagnetycznym:
·        realizację szczególnie w miastach obiektów zmniejszających propagację hałasu komunikacyjnego,
·        realizację wzdłuż ciągów komunikacyjnych pozamiejskich charakteryzujących się dużym obciążeniem ruchu w obszarach niezabudowanych pasów zieleni jako ekranów akustycznych,
·        konsekwentne zachowanie warunków zagospodarowania w strefach ograniczonego użytkowania obiektów i sieci emitujących ponadnormatywne promieniowanie elektromagnetyczne,
·        modernizację tras komunikacyjnych będących źródłem znaczących wibracji.
          Program Ochrony Środowiska składa się z dwóch części: zadań własnych oraz zadań koordynowanych. Pod pojęciem zadania własne należy rozumieć te przedsięwzięcia, które będą realizowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji gminy. Zadania koordynowane są finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla centralnego, wojewódzkiego i powiatowego.
          Wśród grupy celów strategicznych zawartych w strategii rozwoju Gminy Charsznica powinien znaleźć się także cel: „Podniesienie jakości środowiska naturalnego”, na który składają się takie cele operacyjne jak:
·        ochrona powietrza, w tym likwidacja niskiej emisji, poprawa sieci komunikacyjnej i wykorzystanie niekonwencjonalnych źródeł energii,
·        poprawa jakości wód, w tym budowa oczyszczalni ścieków, rozbudowa sieci kanalizacyjnej i tworzenie powiatowych programów ochrony wód,
·        ochrona powierzchni ziemi, w tym zmniejszenie ilości odpadów składowych i zwiększenie stanu zalesienia gminy.


  • 4.2 Założenia Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Miechowskiego

„Racjonalne gospodarowanie przestrzenne województwa małopolskiego, spajające funkcje środowiskowe, gospodarcze i kulturowe zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju” będące nadrzędnym celem „Programu zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska województwa małopolskiego” pozwoliło na sformułowanie polityki ekologicznej województwa.
Według założeń Programu Ochrony środowiska dla Powiatu Miechowskiego w  rozwoju Powiatu ochrona środowiska powinna być dziedziną pierwszoplanową, warunkującą stały i zrównoważony rozwój Powiatu i jego mieszkańców. W ślad za polityką ekologiczną państwa nadrzędną wartością w polityce ekologicznej Powiatu winien być człowiek.
Oznacza to, że zdrowie mieszkańców Powiatu, komfort środowiska w którym żyją i pracują ludzie, standard życia obywateli są głównymi kryteriami realizacji polityki ekologicznej na każdym szczeblu.
            Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Miechowskiego określa politykę środowiskową, ustala cele i zadania środowiskowe oraz szczegółowe programy zarządzania środowiskowego, odnoszące się do aspektów środowiskowych, usystematyzowane według priorytetów. Przyjęto założenie, iż powinien on spełniać rolę narzędzia w pracy przyszłych użytkowników, ułatwiającego i przyśpieszającego rozwiązywanie zagadnień techniczno-ekonomicznych związanych z przyszłymi projektami.
            Ponadto celami Powiatowego Programu Ochrony Środowiska są:
-          rozpoznanie stanu istniejącego i przedstawienie propozycji zadań niezbędnych do kompleksowego rozwiązania problemów ochrony środowiska w podziale na cele krótkookresowe i długookresowe,
-          wyznaczenie hierarchii ważności poszczególnych inwestycji (ustalenie priorytetów),
-          przedstawienie rozwiązań technicznych, analiz ekonomicznych, formalno-prawnych dla proponowanych działań proekologicznych,
-          wyznaczenie optymalnych harmonogramów realizacji całości zamierzeń inwestycyjnych Powiatu ze wskazaniem źródeł finansowania.
Zgodnie z priorytetami założonymi w II Polityce Ekologicznej Państwa jak również w „Programie zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska województwa małopolskiego” działania prośrodowiskowe winny wymuszać osiągnięcie trzech kluczowych celów:
-                    zachowanie, ochrona i poprawa stanu środowiska,
-                    ochrona zdrowia ludzkiego,
-                    rozważne i racjonalne wykorzystanie zasobów naturalnych.
Powyższe założenia zostaną zrealizowane poprzez:
-                    poprawę jakości powietrza atmosferycznego,
-                    poprawę stanu wód powierzchniowych i podziemnych,
-                    racjonalne korzystanie z zasobów glebowych,
-                    ochronę obszarów i obiektów przyrodniczych,
-                    zwiększenie lesistości Powiatu,
-                    zmniejszenie uciążliwości hałasu dla mieszkańców i środowiska,
-                    zwiększenie świadomości ekologicznej mieszkańców,
-                    prawidłową gospodarkę odpadami.
         
                    Reasumując, ostatecznie sprecyzowane w Programie Ochrony Środowiska dla Gminy Charsznica cele dotyczące ochrony środowiska, działań w kierunku zahamowania tendencji niekorzystnych oraz działań na rzecz zmniejszenia zagrożeń i poprawy stanu środowiska są skorelowane z celami zdefiniowanymi w dokumentach szczebla krajowego, wojewódzkiego i powiatowego.

  • 5. STRATEGIA OCHRONY ŚRODOWISKA W GMINIE

  • 5.1 Ochrona wód
          Zarządzanie zasobami wodnymi reguluje w pierwszym rzędzie ustawa Prawo wodne. Ustawa ta reguluje gospodarowanie wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności również kształtowanie i ochronę zasobów wodnych. Zarządzanie zasobami wodnymi służy zaspokajaniu potrzeb ludności, gospodarki, ochronie wód i środowiska związanego z tymi zasobami, w szczególności w zakresie:
1)            zapewnienia odpowiedniej ilości i jakości wody dla ludności,
2)            ochrony zasobów wodnych przez zanieczyszczeniem oraz niewłaściwą lub nadmierną eksploatacją,
3)            utrzymywania lub poprawy stanu ekosystemów wodnych i od wody zależnych,
4)            ochrony przed powodzią oraz suszą,
5)            zapewnienia wody na potrzeby rolnictwa oraz przemysłu,
6)            zaspokojenia potrzeb związanych z turystyką, sportem oraz rekreacją,
7)            tworzenia warunków dla energetycznego, transportowego oraz rybackiego  wykorzystania wód.
          Instrumenty zarządzania zasobami wodnymi stanowią:
1)            plany gospodarki wodnej,
2)            pozwolenia wodnoprawne,
3)            opłaty i należności w gospodarce wodnej,
4)            kataster wodny,
5)            kontrola gospodarowania wodami.
          Organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami są:
–             minister właściwy do spraw gospodarki wodnej,
–             prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej,
–             dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej,
–             wojewoda,
–             organy jednostek samorządu terytorialnego.
          Zadaniem organów administracji rządowej i samorządowej jest ochrona przed powodzią oraz suszą (art. 81). W drodze decyzji można nakazać usunięcie drzew lub krzewów z wałów przeciwpowodziowych i w odległości do 3 m od stopy wału (art. 85.5), a także w przypadku wykonania na wale przeciwpowodziowym lub w jego pobliżu, albo na obszarze bezpośredniego zagrożenia powodzią, robót lub innych czynności, które mogą utrudniać ochronę przed powodzią – przywrócenie stanu poprzedniego na koszt tego, kto je wykonał (art. 86.1).
          Zasady ochrony wód reguluje dział III, rozdział 1 Prawa wodnego. Celem ochrony wód jest utrzymanie lub poprawa jakości wód, tak aby wody osiągnęły co najmniej dobry stan ekologiczny i w zależności od potrzeb nadawały się do:
1)            zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia,
2)            bytowania ryb w warunkach naturalnych oraz umożliwiały ich migrację,
3)            rekreacji oraz uprawiania sportów wodnych.
Podstawą określenia stanu zanieczyszczenia rzek są wyniki badań jakości wód wykonywane według ściśle określonych zasad i obowiązujących norm analitycznych.
Stan jakości wód powierzchniowych płynących określany jest przez porównanie każdego wskaźnika zanieczyszczeń, z normami ustalonymi dla trzech klas czystości zawartymi w rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów naturalnych i Leśnictwa z dnia 11.02.2004 r. w sprawie klasyfikacji dla prezentowania stanu wód powierzchniowych i podziemnych, sposobu prowadzenia monitoringu oraz sposobu interpretacji stanu tych wód (Dz. U. nr 32, poz. 284). Wskaźnik lub grupa wskaźników o największych przekroczeniach dopuszczalnych wartości normatywnych decydują o klasie czystości wód w badanym przekroju pomiarowo – kontrolnym.
Wynikiem oceny stanu zanieczyszczenia wód powierzchniowych płynących jest określenie długości odcinków rzek zaliczanych do poszczególnych klas czystości. Obowiązujące przepisy prawne w Polsce rozróżniają trzy klasy czystości wód:
Klasa I – wody nadające się do:
·                    zaopatrzenia ludności w wodę do picia,
·                    zaopatrzenia zakładów wymagających wody o jakości wody do picia,
·                    bytowania w warunkach naturalnych ryb łososiowatych.
Klasa II – wody nadające się do:                 
·                    bytowania w warunkach naturalnych innych ryb niż łososiowate,
·                    chowu i hodowli zwierząt gospodarczych,
·                    celów rekreacyjnych, uprawiania sportów wodnych oraz do urządzania zorganizowanych kąpielisk.
Klasa III – wody nadające się do:
·                    zaopatrzenia zakładów innych niż zakłady wymagające wody o jakości wody do picia,
·                    nawadniania terenów rolniczych, wykorzystywanych do upraw ogrodniczych oraz upraw pod szkłem i pod osłonami z innych materiałów.
Wody silnie zanieczyszczone, w których stężenia zanieczyszczeń przekraczają wartości dopuszczalne dla wyżej wymienionych klas czystości, określane są jako wody pozaklasowe oznaczane symbolem „N.O.N.”
Pomimo niskiego poziomu uprzemysłowienia w Gminie Charsznica nastąpiła widoczna degradacja środowiska przyrodniczego zwłaszcza w sferze obiegu wody w przyrodzie. Potrzeba ochrony środowiska wód powierzchniowych spowodowana jest małą ilością wody w skali ogólnokrajowej, masowym zapotrzebowaniem na nią i niewłaściwym gospodarowaniem istniejącymi zasobami. Efektywność gospodarowania dostępnymi zasobami jest mała pomimo dużego zapotrzebowanie i zużycia, ponadto sytuację pogarsza silne zanieczyszczenie wód.
Pomimo obserwowanej ciągłej poprawy jakości rzek we wskaźnikach bakteriologicznych i fizyko-chemicznych, a co za tym idzie, oceny ogólnej jakości rzek w regionie, stwierdzono, że jakość wód w roku 2002 znacząco odbiegała od stanu wymaganego.
W grupie wskaźników fizyko-chemicznych główną przyczyną degradacji rzek są związki biogenne, zwłaszcza azotyny i fosfor ogólny. Wysokie stężenia azotynów są szczególnie niebezpieczne ze względów na toksyczne działanie na organizmy ludzkie, przede wszystkim dzieci i młodzież.
Duża zawartość fosforu przyspiesza eutrofizację wód, przez co ogranicza możliwości wykorzystania rzek do celów komunikacyjnych, przemysłowych i rekreacyjnych. Zanieczyszczenia hydrobiologiczne są charakterystyczne w wodach poniżej zrzutu ścieków przemysłowo-komunalnych czy pochodzących z przetwórstwa rolno-spożywczego (np. ubojnie).
Modernizacja procesów technologicznych na stacjach uzdatniania wody oraz modernizacja sieci wodociągowej służy ograniczeniu strat wody na przesyle i zapewnia dobrą jakość wody do picia.
Z powodu znacznego uprzemysłowienia i postępującej urbanizacji degradacja wód zachodzi szybko. Dotyczy to wszelkich mniejszych i większych cieków i lokalnych zbiorników wodnych.
          Większość wód jest zanieczyszczona, zaniedbana, zaśmiecona, nieregulowana, co wpływa niekorzystnie nie tylko na wartość i atrakcyjność środowiska przyrodniczego,  ale i przyczynia się do zmniejszania dostępnych zasobów wodnych i pogorszenia retencji.
Uporządkowania gospodarki ściekowej wymagają tereny dotychczas nie objęte zbiorczymi kanalizacjami sanitarnymi i nie wyposażone w biologiczne oczyszczalnie ścieków.
 
Jakość cieków wodnych przepływających przez teren Gminy Charsznica jest nie zadawalająca. Zanieczyszczenie wód powierzchniowych może być powodowane sporadycznymi zrzutami ścieków przemysłowych i komunalnych. W związku z tym dla poprawy jakości wód powierzchniowych należy realizować inwestycje związane z modernizacją i budową sieci kanalizacyjnej.
Urbanizacja terenów powoduje zwiększenie ilości wód opadowych wymagających odbioru oraz oczyszczania. Zwiększenie ilości takich wód jest skutkiem szybkiego spływu opadów z terenów utwardzonych i dachów przy jednocześnie mniejszej absorpcji na roślinach i mniejszej infiltracji opadów w podłoże. Zwiększenie ilości wód opadowych powodować będzie zwiększony napór wód opadowych, głównie na tereny dróg w obszarze urbanizacji. Napływ wód będzie następował w kierunku terenów obniżonych. Warunkiem intensyfikowania zabudowy na terenie Gminy Charsznica jest stworzenie właściwej gospodarki wodno-ściekowej. Konieczność wybudowania właściwych sieci kanalizacji sanitarnych jest oczywista, natomiast nie jest zauważany problem wód opadowych w aspekcie konieczności ich retencji w miejscu ich opadu. Rozwój urbanizacji bez rozwiązania problemów wód opadowych powodować będzie postępującą degradację środowiska w skali regionalnej.
            Strefy oraz obszary ochronne wód reguluje rozdział 2 Prawa wodnego. Obszar ochronny ustanawia, w drodze rozporządzenia dyrektor RZGW. Zgodnie z art. 51 Ustawy mogą być ustanawiane:
1)            strefy ochronne ujęć wody,
2)            obszary ochronne zbiorników wód śródlądowych.
         
                    Ochrona wód podziemnych na terenie Polski winna być realizowana w odniesieniu do całych fragmentów użytkowych poziomów wód podziemnych w postaci Głównych Zbiorników Wód Podziemnych wymagających szczególnej ochrony oraz związanych z nimi obszarów:
– ONO, tj. obszarów najwyższej ochrony,
– OWO, tj. obszarów wysokiej ochrony.
     
Jakość wód podziemnych można ocenić na podstawie klasyfikacji opracowanej przez PIOŚ na potrzeby monitoringu środowiska w 1993r., a następnie  zweryfikowanej w 1995r. Według tej klasyfikacji rozróżnia się cztery klasy czystości wody:
·        klasa Ia – wody najwyższej jakości,
·        klasa Ib – wody wysokiej jakości,
·        klasa II – wody średniej jakości,
·        klasa III – wody niskiej jakości.
          Głównym kryterium wyznaczenia obszarów chronionych był czas migracji wody z powierzchni terenu do zbiorników wód podziemnych. Czas ten przyjmuje się dla obszarów ONO do 2 lat, a dla OWO od 2 do 5 lat. Na dzień dzisiejszy GZWP oraz strefy ochronne ONO i OWO nie są objęte faktyczną ochroną prawną na drodze rozporządzenia. Ochronie prawnej podlegają również źródła odznaczają się wybitnymi walorami ekologicznymi, poznawczymi i krajobrazowymi, w tym wszystkie występujące na obszarach prawnie chronionych. W Polsce niewiele źródeł jest uznanych za pomniki przyrody nieożywionej.
                    Skuteczność ochrony przed powodzią zależy od kompleksu działań w tym zakresie, na który składają się zadania ograniczające wielkość i zasięg wezbrań oraz zadania dotyczące gospodarki przestrzennej na terenach narażonych na niebezpieczeństwo powodzi. W pierwszym rzędzie należy podjąć działania zmierzające do przyspieszenia opracowania niezbędnych dokumentów stanowiących miarodajną informację i rzetelną podstawę dla planowania przestrzennego, w tym:
·               studium określającego w szczególności granice obszarów bezpośredniego zagrożenia powodzią, częstotliwość występowania powodzi, strefę przepływu wezbrań powodziowych, tereny zagrożone osuwiskami, zgodnie z ustawą Prawo wodne (art. 82 ust. 2),
·               planu ochrony przeciwpowodziowej regionu wodnego (zgodnie z art. 113 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego).
          Opracowanie obu wymienionych wyżej dokumentów należy do kompetencji dyrektora RZGW.
                    Sprawą szczególnie istotną jest prowadzenie właściwej gospodarki przestrzennej na terenach zagrożonych powodzią, zapewniającej bezpieczeństwo mieszkańców i ich mienia między innymi poprzez właściwe kształtowanie zagospodarowania przestrzennego dolin rzecznych i terenów zalewowych, ograniczenia dotyczące lokalizacji obiektów planowanych na obszarach zagrożenia powodziowego, zalecenia techniczne dla obiektów już istniejących na tych terenach, zmianę ich funkcji użytkowych itp.
                    Konieczne jest również wspieranie wszelkich działań lokalnych zmierzających do zwiększenia naturalnej retencji zlewni poprzez kształtowanie pokrycia terenu sprzyjającego retencji wód (prowadzenie zalesień, ograniczanie wyrębów drzew) i stosowanie metod agrotechnicznych w rolnictwie sprzyjających retencji glebowej i ograniczających spływ powierzchniowy.
Jak wskazują obserwacje ostatnich lat, problemem terenów zabudowanych stają się wody opadowe. Dążenie do ujmowania opadów w rurociągi i odprowadzania ich do uregulowanych cieków lub do kanalizacji sanitarnej już powoduje powszechne zalewanie niższych obiektów przy gwałtownych opadach.
Obawiać się należy, że gwałtowniejsze opady mogą spowodować powodziowe wezbranie pobliskich cieków nawet na terenach dalekiej zabudowy. Istnieje możliwość zapobieżenia szkodliwym wezbraniom wód i zalewania posesji. Dla uniknięcia tych zagrożeń wystarczyłoby pozostawić rowy jako cieki otwarte, a dodatkowo na ich przebiegu wykonać stawy – sadzawki gromadzące wody po nasilonych opadach. Stawek taki pełni istotną funkcję przeciwwezbraniową wód na dalszym przebiegu rowu.
Poważnym źródłem zanieczyszczenia wód powierzchniowych są zanieczyszczenia wielkoobszarowe. Spływające z terenów rolniczych środki chemiczne produkcji i ochrony roślin, ścieki i gnojowica z gospodarstw hodowlanych systemu bezściołowego stanowią poważne zagrożenie dla środowiska wodnego.
Zasoby wód powierzchniowych i podziemnych winny podlegać szczególnej ochronie, gdyż stanowią one jeden z podstawowych czynników abiotycznych wpływających na całość warunków ekologicznych i gospodarczych gminy. Rozwój rolnictwa oraz urbanizacja obszaru wpłynie na wzrost zapotrzebowania na wody otwarte, gruntowe i wgłębne.
Brak ochrony oraz nieracjonalne gospodarowanie zasobami wód może być przyczyną naruszenia równowagi przyrodniczej obszaru gminy, ponieważ eksploatacja głębokich zasobów wód podziemnych może spowodować powstanie wielkoprzestrzennych lejów depresyjnych zwiększających deficyt wód powierzchniowych, choć lokalnie mogą one wpływać na poprawę zaopatrzenia w wodę.
            Na terenie Gminy Charsznica niedostatecznie rozbudowana jest sieć kanalizacji sanitarnej. Niekorzystnym zjawiskiem jest realizacja sieci wodociągowej przy jednoczesnym zaniedbywaniu rozwoju kanalizacji sanitarnej, zwiększa to bowiem zagrożenie zanieczyszczenia środowiska ściekami bytowymi.


  • 5.2 Ochrona gleb

            Zdecydowana większość powierzchni Gminy Charsznica pozostaje w rolniczym użytkowaniu, a tym samym oddziaływania na środowisko na tych powierzchniach funkcjonuje jako zagospodarowanie rolnicze. Zagospodarowanie takie nie oznacza gospodarki naturalnej z uwagi na stosowanie w rolnictwie środków chemicznych nawożenia i ochronny roślin.
Kierunki zmian w rolnictwie wyznaczane są przez warunki ekonomiczne oraz stopień zanieczyszczenia środowiska. Ze względu na zanieczyszczenie gleb, istotne jest przestawienie produkcji na hodowlę i uprawę roślin mniej wymagających i w mniejszym stopniu odkładających substancje szkodliwe w swoich tkankach. Są to m.in. rośliny ozdobne, drzewa i krzewy owocowe, choinki, rośliny szklarniane, uprawiane w tunelach na podłożach sztucznych czy uprawy bezglebowe.
Na terenach bardziej zanieczyszczonych należałoby stosować uprawy, których rolą byłoby odtwarzanie zieleni, ochrona gruntów przed erozją, oczyszczanie powietrza i detoksykacja gleb.
Ponadto konieczne jest stosowanie działań chroniących przed degradacją gruntów i środowiska rolniczego: rekultywację gruntów zdegradowanych, zalesianie nieużytków i obszarów słabych gleb odpowiednio do rzeźby terenu, lokalizowanie użytków zielonych na stokach narażonych na erozję itp.
Na terenach użytków rolnych kierunki zmian zmierzać powinny do:
-         ograniczania nadmiernej ekspansji zainwestowania, nadmiernego rozproszenia zabudowy jednorodzinnej,
-         zmniejszenia zanieczyszczenia gleb poprzez restrukturyzację przemysłu, ograniczenie emisji niskiej ze źródeł komunalnych czy zakładanie pasów zieleni przy drogach kołowych,
-         wprowadzenie specjalistycznej hodowli dostosowanej do klasy bonitacyjnej gleby,
-         przeznaczenie terenów o dużej wartości przyrodniczej i małej wartości rolnej (lasy, zadrzewienia, łęgi, łąki podmokłe) na cele rekreacyjno-wypoczynkowo-edukacyjne (parki leśne, siedliska ekologiczne, ośrodki rekreacji nadwodnej),
-         przeznaczenie terenów zdegradowanych i narażonych na skażenie na cele badawczo-doświadczalne (stacje zajmujące się rekultywacją i odbudową biologiczną tych terenów).
W wyniku zanieczyszczenia gleb następuje degradacja ich właściwości biologicznych, skażenie wód gruntowych i przechodzenie szkodliwych substancji do łańcucha żywieniowego. Na terenie Gminy Charsznica w ocenie zanieczyszczenia gleby nie stwierdza się obecności metali ciężkich, zawartość siarki jest niska jedynie zawartość WWA jest podwyższona, co nie wpływa jednak negatywnie na uprawę roślin. Wartość pH gleby systematycznie ulega poprawie.
Analizując zagrożenia środowiska glebowego należy pamiętać zarówno o błędach popełnionych w przeszłości, takich jak nadmierne wylesianie, osuszanie bagien, wadliwe melioracje, ale także o współczesnych zabiegach agrotechnicznych.
            Degradacją gleb nazywa się niekorzystne zmiany środowiska glebowego, które obniżają ich urodzajność. Degradacja gleb może powodowana przez naturalne czynniki przyrodnicze lub niewłaściwą działalność człowieka. Wśród różnych form niszczenia pokrywy glebowej przez rolników należy zaliczyć: deformację stosunków wodnych, erozję gleb, niewłaściwą mechanizację, wadliwą chemizację i zanieczyszczenia przemysłowe.
Deformacje stosunków wodnych – obserwuje się obniżanie wód gruntowych, osuszanie torfowisk i gleb bogatych w substancję organiczną. Intensywniejsze jest wcinanie się naturalnych cieków wodnych w podłoże gruntowe.
Erozja gleb – jest to niszczenie pokrywy glebowej wskutek działania wody (erozja wodna) i wiatrów (erozja wietrzna).
Erozja wodna –na zboczach dolin w wyniku pogłębiania koryt i podcinania brzegów powstają zerwy, obrywy i osuwiska. Osuwiska aktywizują się po ulewnych lub długotrwałych deszczach, które powodują także zmywanie gleb po stoku. Towarzyszy im tworzenie się żłobin. Żłobiny w miarę rozwoju erozji przeobrażają się w wąwozy, dodatkowo pogłębiane przez maszyny rolnicze (ciągniki).
Erozja wietrzna – powoduje wywiewanie i unoszenie cząstek gleby na znaczne odległości.
Niewłaściwa mechanizacja rolnictwa – stosowanie ciężkich ciągników, maszyn żniwnych, koparek i ciężkich pługów może spowodować ujemne skutki dla środowiska glebowego  i  wpłynąć na jego urodzajność. Zbyt ciężki sprzęt rolniczy (ciągniki gąsienicowe i inne maszyny ) ugniata silnie glebę, niszczy jej strukturę i zmienia porowatość. Często następuje zachwianie równowagi wodno-powietrznej gleby, co ujemnie wpływa na rośliny.
Wadliwa chemizacja gleby – obok korzyści, jakie rolnictwu niesie chemizacja, zintensyfikowanie nawożenia mineralnego i szerokie stosowanie pestycydów, istnieje również zagrożenie środowiska glebowego. Przenawożenie ujemnie odbija się na środowisku glebowym i organizmach w nim bytujących, a pośrednio zanieczyszcza wody gruntowe.
Drugim źródłem zanieczyszczenia gleb mogą być pestycydy stosowane w ochronie roślin. Szczególnie niebezpieczne są tutaj związki rtęciowoorganiczne, chlorowane węglowodory i związki fosforoorganiczne i karbaminiany .
Zanieczyszczanie przemysłowe gleb – zagrożeniem są zakłady przemysłowe emitujące do atmosfery szkodliwe substancje, które z kolei przenoszone są przez wiatr i przenikają do gleby w postaci gazów, płynów i pyłów. Do najbardziej szkodliwych należą związki siarki, które wydzielają się w postaci siarkowodoru, kwasu siarkowego i siarkawego, tlenów siarki oraz pyłów siarki rodzimej i innych. Pod ich wpływem następuje bardzo szybkie zakwaszanie. Zakwaszanie powodowane jest także przez dwutlenek węgla, tlenki azotu, amoniak, saletrę amonową i kwas azotowy. Związki te zakwaszają środowisko i powodują wymywanie wapna i magnezu.
Ujemne skutki wpływu różnych czynników powodujących degradację gleby ujawniają się w różnym czasie i natężeniu. Zależy to od tzw. odporności gleb na degradację, która jest wynikiem wielu czynników związanych z samą glebą i warunkami w jakich ona występuje.
            Zarówno degradacja, jak i zdolność do regeneracji w dużej mierze wynikają z warunków glebowych. Przykładowo gleby pyłowo-piaszczyste z niewielką domieszką gliny jako przepuszczalne podlegają degradacji, a jednocześnie przy zabiegach uprawnych szybko odzyskują produktywność. Środowisko podłoża ilastego jest silnie izolacyjne i nie pozwala na swobodną filtrację wód. Skutkiem tego tworzą się trwałe obszary podmokłe, które bez ingerencji człowieka nie mogą być osuszone. Jednocześnie gleby ilaste są glebami wielce ciężkimi, które wymagają intensywnych zabiegów agrotechnicznych przy zawodnej produktywności. Są to więc gleby wrażliwe na degradację i jednocześnie niezdolne do regeneracji bez integracyjnego, intensywnego działania człowieka.
Oddzielnym zagadnieniem jest odporność na degradację i zdolność do regeneracji wód gruntowych. Trwający proces kanalizowania gminy pozwoli w najbliższym czasie uznać wody podziemne jako słabo zanieczyszczone. Dla uzyskania wysokiej czystości wód tego horyzontu koniecznym jest utrzymanie kanalizacji w pełnej sprawności.
Środowisko gruntowe jest środowiskiem mało odpornym, lecz posiadającym dość wysoką zdolność do regeneracji. Zasadniczym czynnikiem determinującym małą odporność na degradację jest wysoka wodoprzepuszczalność gruntów. Czynnik ten powoduje stosunkowe szybkie stepowanie gleb i dość intensywne namnażanie się samosiewów, zwłaszcza brzozy.
Szczególnie wrażliwe w sensie degradacji są gleby piaszczyste. Gleby piaszczyste posiadają potencjalnie dość wysoką żyzność przy ich zasilaniu materiałem organicznym i sprawnych zabiegach agrotechnicznych. Są to gleby lekkie, przydatne do użytkowania ogrodowego, zatem istnieją warunki dla odbudowy roślinności na terenach zabudowy. Zmiana zagospodarowanie terenu przez zabudowę mieszkaniową zarówno jednorodzinną jak i wielomieszkaniową z zielenią może być zatem uznana za zmniejszenie zagrożeń degradacji, zwłaszcza gleb w istniejących warunkach odłogowania gruntu przy dość dużej wrażliwości terenu na degradację i stosunkowo wysokiej zdolności do regeneracji.
Inaczej przebiegają procesy degradacji i regeneracji terenów o glebach gliniastych lub ilastych. W odniesieniu do obszaru o takim charakterze degradacja podłoża może następować stosunkowo szybko i nieodwracalnie. Występuje tu płytkie podłoże ilasto - gliniaste, które przy niedoborze zasilania filtracją wód opadowych zostanie przesuszone, a tym samym gleby utracą biologiczną produkcyjność dla wszelkiej roślinności. Tereny takie należy traktować jako wielce wrażliwe na degradację z tytułu niedoboru wilgotności, a jednocześnie grunty strukturalnie zdegradowanego podłoża praktycznie nie posiadają zdolności do regeneracji. Należy wskazać potrzebę utrzymania na terenach urbanizowanych retencji opadów w podłożu gruntowym.
Dotychczasowe sposoby użytkowanie terenów Gminy Charsznica nie spowodowały zanieczyszczeń środowiska przyrodniczego. Drobne eksploatacje złóż nie wpływają negatywnie na jakość środowiska. Oceniając środowisko w aspekcie jego wrażliwości na oddziaływanie eksploatacji tereny te należy traktować jako odporne na degradację.
Zasadniczym czynnikiem determinującym odporność na degradację  jest mała wodoprzepuszczalność gruntów, ograniczająca rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń w środowisku gruntowo - wodnym. Z tego też powodu środowisko wód gruntowych należy uznać za dość odporne na degradację. Gleby w tym obszarze są glebami gliniastymi o potencjalnie dość wysokiej żyzności, zatem istnieją warunki dla odbudowy roślinności na terenach zabudowy.
Zagrożeniem dla gleb stanowi zatem nie tylko chemizacja rolnictwa. Gleby wykazują również podatność na degradację naturalną. Zjawiska erozji gleb obserwuje się przede wszystkim na bardziej nachylonych stokach. Jej natężenie jest zależne od spadku i długości zbocza. Im teren jest silniej sfalowany, poprzecinany dolinami, tym spływ wody jest szybszy. Natężenie erozji jest wprost proporcjonalne do spadku i długości zbocza, przy czym wpływ spadku jest większy od wpływu długości zbocza. Z tego względu na pola orne należy przeznaczać zbocza o spadkach mniejszych niż 20% i dostatecznie dobrej glebie, czyli miejsca, gdzie nie zagraża zniszczenie gleby wskutek spływów. Na zboczach o spadkach większych od około 6% konieczny jest właściwy układ pól umożliwiający uprawę poziomą. Na zboczach o spadkach większych niż 10% gleba podczas orki przemieszczana jest przez pług ku dołowi. Najbardziej niebezpieczna, z uwagi na ułatwianie spływu, jest orka z góry w dół zbocza.
             Degradacji takiej przeciwdziała także zmiana struktury użytkowania gleb, która powinna postępować na terenie gminy w kierunku ograniczania pól uprawnych na rzecz lasów i użytków zielonych, które najlepiej chronią glebę.
             Istotne znaczenie ma również dobór roślin uprawnych (od niego zależy osłona, jaką zapewniają glebie rośliny), a także częstotliwość orek i innych zabiegów uprawnych. Wieloletnie rośliny (np. trawy) zabezpieczają nawet przed silnym spływem. Mniej skutecznie chronią glebę rośliny ozime, jak żyto, rzepak; jeszcze mniej zboża jare osłaniające tylko przed spływem letnim. Szczególne zagrożenie stwarza uprawa roślin, które w okresie silnych opadów nie osłaniają należycie gleby (np. ziemniaki, buraki, tytoń, kukurydza), przyczyniającą się do znacznych spływów powierzchniowych oraz spłukiwania gruntu.
          Jedną z podstawowych cech określających urodzajność gleby jest jej odczyn pH. Kwaśny odczyn gleb, oprócz szkodliwego oddziaływania na rośliny uprawne (wymagające zwykle gleb o pH 6-7), obniża przyswajalność związków fosforowych i magnezu oraz powoduje nadmierną rozpuszczalność metali ciężkich oraz glinu. Zakwaszenie gleb może być powodowane np. przez tzw. kwaśne deszcze, tj. opady zawierające kwaśne zanieczyszczenia, zwłaszcza produkty przemian dwutlenku siarki w atmosferze. Najbardziej podatne na zakwaszenie okazują się gleby gruntów ornych, mniej podatne są gleby łąkowe, natomiast do najbardziej odpornych gleb należą gleby leśne.
          Racjonalne użytkowanie i wykorzystanie zasobów powierzchni ziemi powinno opierać się na takich działaniach jak:
·               poprawa jakości gleb w obszarach: zanieczyszczonych substancjami niebezpiecznymi mobilnymi, które stanowią największe bezpośrednie zagrożenie dla terenów sąsiednich, wód powierzchniowych i podziemnych oraz dla zdrowia i życia ludzi, zanieczyszczonych metalami ciężkimi i o niskim pH, poprzez pełną realizację programów wapnowania gleb, ograniczenie i dostosowanie chemizacji rolnictwa do potrzeb prowadzonych upraw, stosowanie właściwych i terminowych zabiegów agrotechnicznych,
·               zwiększenie lesistości terenów poprzez zalesienie terenów zrekultywowanych, odłogów, gleb niskich klas bonitacyjnych,
·               ograniczenie erozji metodami technicznymi jak i naturalnymi – zadrzewienia, murawy trawiaste itp.,
·               regulacja stosunków wodnych poprzez melioracje nawadniające i odwadniające,
·               ograniczenie lub eliminacja zanieczyszczeń powietrza pyłowych i gazowych, które wraz z opadami atmosferycznymi przedostają się do gleb,
·               ochrona wierzchniej warstwy gleby (humusu) zwłaszcza w przypadku dużych inwestycji powierzchniowych lub liniowych,
·               ochrona terenów osuwiskowych, ich utrwalaniu przez roślinność lub zabiegi techniczne oraz wykluczaniu zabudowy i działań inwestycyjnych na ich terenie poprzez ustalenia planów zagospodarowania przestrzennego,
·               prowadzenie ciągłego monitoringu stanu zanieczyszczenia gleb,
·               prowadzenie szeroko pojętej edukacji społeczeństwa z zakresu ochrony, użytkowania i eksploatowania powierzchni ziemi.
Ze względu na podatność gleb na degradację naturalną, należy dążyć do ograniczenia upraw mających najbardziej niekorzystne oddziaływanie.
Podstawowe działania na terenie Gminy Charsznica w zakresie ochrony powierzchni ziemi powinny zmierzać w kierunku:
·        ochrony zasobów gleb, nadających się do rolniczego wykorzystania, przed ich przeznaczeniem na inne cele,
·        ochrony gleb przed ich dalszą degradacją i zanieczyszczane zarówno przez czynniki naturalne (erozja wąwozowa, wodna, wietrzna, osuwiska), jak i antropogeniczne powodujące zmiany właściwości fizycznych, chemicznych, które wywołane są przez zanieczyszczenia głównie przemysłowe i komunikacyjne, działalność inwestycyjną, niewłaściwą agrotechnikę, rekultywacji obszarów i gleb skażonych, terenów poeksploatacyjnych, przemysłowych, hałd, osadników,
·        ograniczenia odkrywkowej eksploatacji surowców poprzez zwiększenie efektywności wykorzystania eksploatowanych złóż i ich racjonalnemu zagospodarowaniu i wykorzystaniu zwłaszcza kopalin towarzyszących.


  • 5.3 Ochrona lasów

W wyniku rozwoju cywilizacyjnego mniejsze lub większe uszkodzenia dotknęły ponad 80% drzewostanu. Wiele siedlisk naturalnych legło zniszczeniu, a duże niegdyś obszary leśne zmniejszyły się do małych enklaw. Zbiorowiska leśne zostały w znacznym stopniu zdewastowane poprzez prowadzenie niewłaściwej gospodarki zasobami leśnymi i szkodliwe oddziaływanie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych. Znaczne zniszczenia dokonały się w wyniku bezpośredniej i pośredniej działalności człowieka. W wyniku szkód morfologicznych i fizjologicznych oraz zamierania siedlisk leśnych następują daleko idące przekształcenia zbiorowisk roślinnych runa leśnego oraz zgrupowań mikroorganizmów glebowych. Wiele gatunków zwierząt i roślin znajduje się na granicy wymarcia. Dodatkowo niekorzystnie w stan lasów wpływa ogólne skażenie atmosfery i wód.
          U podstaw racjonalnego użytkowania lasów znajduje się pełne przestrzeganie zasad ekologicznych w gospodarowaniu w drzewostanach leśnych.
          Na obszarach leśnych w Gminie Charsznica realizuje się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną z uwzględnieniem następujących, głównych celów:
·               zachowania lasów i ich korzystnego wpływu na szeroko pojęte środowisko, warunki życia człowieka i równowagę przyrodniczą,
·               ochrony lasów z uwzględnieniem zachowania różnorodności biologicznej i leśnych zasobów genowych,
·               ochrony gleb oraz wód powierzchniowych i głębinowych,
·               produkcji drewna oraz użytków niedrzewnych.
          Podstawowe zasady prowadzenia gospodarki leśnej to:
– powszechna ochrona lasów,
– trwałość ich utrzymania,
– ciągłość i zrównoważone wykorzystywanie wszystkich funkcji lasów,
– powiększanie zasobów leśnych.
         
Zachowaniu lasów służą przepisy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, które ograniczają wykorzystywanie gruntów leśnych na cele nieleśne, a skala tego zjawiska jak dotychczas jest raczej marginalna.
          Celowi zachowania lasu służy również obowiązek, określony w ustawie o lasach, ponownego wprowadzenia, w okresie 2 lat od usunięcia drzewostanu, roślinności leśnej (uprawy leśnej) na wylesioną powierzchnię w ramach tzw. odnowień.
          Wszystkie cele i zasady prowadzenia gospodarki leśnej uwzględniane są przy opracowywaniu dla poszczególnych Nadleśnictw planów urządzenia lasów obejmujących okresy 10-letnie.
Szeroko pojęta ochrona lasów jest realizowana przede wszystkim poprzez bieżące likwidowanie zagrożeń dla ich trwałości ze strony czynników  biotycznych i abiotycznych oraz poprzez działania profilaktyczne, polegające głównie na wzmacnianiu odporności biologicznej ekosystemów leśnych.
          Jednym z podstawowych działań ochronnych jest zwalczanie szkodników owadzich w lasach. Zwalczanie szkodników leśnych prowadzą Lasy Państwowe na własny koszt zarówno w lasach będących w ich zarządzie jak też w lasach niepaństwowych.
          Bardzo ważnym zagadnieniem jest również ochrona lasów przed pożarami.
          Działania profilaktyczne służące ochronie i stabilności ekosystemów leśnych polegają głównie na wzbogacaniu składu gatunkowego drzewostanów, realizowanego w ramach zalesień i odnowień, a także poprawek i uzupełnień dokonywanych w uprawach leśnych oraz poprzez dolesienia luk i wprowadzania drugiego piętra – w dostosowaniu do siedlisk [Raport..., 2002].
          Zalesieniami są lasy założone na gruntach nieleśnych użytkowanych rolniczo (najniższej klasy bonitacyjnej) lub stanowiących nieużytki.
          Odnowienia to nowe drzewostany powstałe w miejsce dotychczasowych, usuniętych w trakcie użytkowania lub zniszczonych przez klęski żywiołowe (np. pożary, gradacja szkodników itp.):
·               odnowienia naturalne – gdy drzewostany powstają z samosiewu lub odrośli,
·               odnowienia sztuczne – gdy drzewostany zakładane są przez człowieka.
          Niedostosowanie składów gatunkowych drzewostanów do warunków siedliskowych prowadzi często do obniżenia ich produkcyjności, a nawet zamierania drzew, szczególnie na terenach objętych oddziaływaniem imisji przemysłowych. W takich warunkach koniecznym zadaniem Lasów Państwowych jest kształtowanie drzewostanów odpornych na zagrożenia powodowane przez czynniki abiotyczne i biotyczne. Dokonywane jest to przede wszystkim poprzez przebudowę drzewostanów – wprowadzanie gatunków właściwych dla siedliska, a także mniej wrażliwych na występujące zagrożenia.
Wszystkie lasy ze swej natury spełniają cel ochrony gleb i wód, poprzez zwiększoną (w stosunku do terenów bezleśnych) retencyjność oraz ograniczanie spływów powierzchniowych, a także stabilizację gruntu.
Istnieją jednak tereny leśne wymagające szczególnej ochrony w tym zakresie. W takich przypadkach lasom jest nadawany status lasów ochronnych (przez Ministra Środowiska – w odniesieniu do lasów Skarbu Państwa, lub wojewodę – w odniesieniu do lasów niepaństwowych).
Intensywność użytkowania lasów podporządkowana jest podstawowym zasadom prowadzenia gospodarki leśnej tj. ich ochrony, trwałości oraz ciągłości zrównoważonego wykorzystywania, a służy temu zasada użytkowania do 60% przyrostu drewna.
Gmina Charsznica należy do dość słabo zalesionych obszarów, istnieje więc potrzeba powiększenia terenów leśnych ze względu na występowanie na obszarze gminy gruntów nieprzydatnych dla rolnictwa.
          Proekologiczne działania w zakresie zrównoważonego gospodarowania w lasach powinny zatem obejmować m.in.:
·       zalesienia gruntów porolnych i nieużytków, zgodnie z opracowanymi programami. Warunki powodzenia tych prac to zapewnienie, co najmniej niezbędnych wysokości nakładów finansowych, a w ślad za tym, zwiększenie tempa prac zalesieniowych.
·       odnowienia na powierzchniach leśnych, po usunięciu drzew w ramach gospodarowania wyznaczonego w planach urządzenia lasów.  Wielkość i tempo prac w znacznym stopniu zależne m.in. od przebiegu eksploatacji surowca drzewnego w lesie.
·       nadzór nad lasami prywatnymi. Sprawowanie nadzoru nad lasami własności niepaństwowej powinno gwarantować włączenie tych powierzchni do terenów leśnych, w których prowadzone jest zrównoważone gospodarowanie w lasach.
·       przebudowa drzewostanów. Realizacja prac leśnych w kierunku dostosowania składu drzewostanów do warunków siedliskowych lub w przypadku konieczności dostosowania do warunków zmienionych przez skutki oddziaływania m.in. imisji zanieczyszczeń przemysłowych, w drodze wprowadzania gatunków drzew mniej wrażliwych na zanieczyszczenia.
          Zadania powyższe posiadają charakter działań ciągłych, gdyż jedynie ich konsekwentna realizacja zapewnia osiągnięcie zakładanego i oczekiwanego zrównoważonego gospodarowania w lasach.
          W powyższym zakresie, rolą władz gminnych może być przede wszystkim inspiracja działań i współpraca oraz konsultacje odnośnie podejmowanych tematów, sposobu i zakresu realizacji itp.
          Wykonywanie zadań z zakresu ochrony przyrody w terenach leśnych dokonywane jest przez administrację leśną w ramach realizacji tzw. programów ochrony przyrody dla poszczególnych nadleśnictw.
          Zakres problematyki ujętej w programach ma na celu m.in.:
–              zinwentaryzowanie i ocenę walorów przyrodniczych w lasach danego nadleśnictwa,
–              wskazanie kolejnych obiektów do objęcia szczególnymi formami ochrony, a także wstępne określenie przedmiotów oraz celów i metod ich ochrony,
–              poprawę warunków ochrony i w miarę możliwości wzbogacenie zasobów przyrodniczych ekosystemów leśnych, a w szczególności zachowanie różnorodności biologicznej na wszystkich poziomach organizacji (genowym, gatunkowym, populacyjnym, ekosystemowym, krajobrazowym),
–              preferowanie prac leśnych przyjaznych dla środowiska przyrodniczego,
–              ochronę zabytków kultury materialnej,
–              opracowanie propozycji do planów zagospodarowania przestrzennego,
–              uświadomienie wszystkim grupom społeczeństwa obecnych i potencjalnych zagrożeń lasów oraz środowiska przyrodniczego.


  • 5.4 Ochrona szaty roślinnej i świata zwierzęcego

Dla poprawy jakości powietrza istotnym jest tworzenie i utrzymywanie terenów zielonych, które kształtują klimat, polepszają warunki aerosanitarne, pełnią rolę estetyczną i stanowią miejsce wypoczynku.
Obszary cenne przyrodniczo i stanowiące rezerwuar bioróżnorodności należałoby objąć ochroną prawną jako użytków ekologicznych lub zespołów przyrodniczo-krajobrazowych. W celu ochrony środowiska i utrzymania różnorodności biologicznej winno się zachowywać możliwe duże tereny leśne, łąkowe, podmokłe, rolne bez zabudowy. Obszary pełniące funkcje przyrodnicze w pobliżu terenów przemysłowych oraz wzdłuż dróg stanowią głównie tereny zielone zadrzewione. Tereny zieleni pełnią funkcje przeciwpyłowe, przeciwhałasowe, są terenami infiltracji wód opadowych oraz środowiskiem bytowania zwierząt.
Formy ochrony przyrody obejmują m.in.: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody, ochronę gatunkową i ochronę siedlisk, użytki ekologiczne, stanowiska dokumentacyjne. Poniżej omówiono niektóre formy ochrony przyrody.
·               REZERWATY PRZYRODY
          Rezerwaty przyrody są obszarami rodzimej przyrody i obejmują ekosystemy, określone gatunki roślin i zwierząt, elementy przyrody nieożywionej i walory krajobrazowe – zachowane w stanie naturalnym lub w niewielkim stopniu zmienione – cenne z punktu widzenia nauki, kultury, historii, edukacji itp.
·               OBSZARY CHRONIONEGO KRAJOBRAZU
         Obszary chronionego krajobrazu obejmują wyróżniające się krajobrazowo tereny o różnych typach ekosystemów. Zapewnienie kompleksowej ochrony wszystkich elementów krajobrazu, przy jednoczesnym racjonalnym wykorzystaniu terenu dla celów gospodarczych, wypoczynkowych i ekoedukacyjnych, w warunkach zrównoważonego rozwoju całego obszaru, było zasadniczym celem utworzenia tych obiektów.
·               POMNIKI PRZYRODY
          Pomniki przyrody, czyli pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno-pamiątkowej i krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami wyróżniającymi je wśród innych tworów zinwentaryzowano i w drodze urzędowej ustanowiono we wszystkich gminach.
          Wśród nich znalazły się pomniki przyrody ożywionej, w szczególności sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub obcych. Grupę pomników przyrody nieożywionej stanowią m.in. źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jaskinie itd.
·               OCHRONA GATUNKOWA I OCHRONA SIEDLISK
          W Gminie Charsznica występują cenne gatunki roślin i zwierząt, które umieszczone są na listach prawnie chronionych gatunków. Znajdują się tu również stanowiska występowania szeregu gatunków roślin i zwierząt – w różnym stopniu zagrożonych w swojej egzystencji – wyszczególnionych w publikacjach „Polska czerwona księga roślin” [2001] oraz „Czerwona księga zwierząt” [2000].
          Na terenie Gminy Charsznica, w warunkach zróżnicowanych elementów rzeźby, gleby i klimatu istnieją okoliczności sprzyjające różnorodności siedliskowej. Występują tu niektóre siedliska podlegające ochronie prawnej. Celem wprowadzenia ochrony poszczególnych gatunków roślin i zwierząt jest zabezpieczenie występowania w stanie naturalnym rzadkich lub zagrożonych wyginięciem gatunków, co sprzyja zachowaniu różnorodności biologicznej kraju.
·               UŻYTKI EKOLOGICZNE
          Użytki ekologiczne – zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowisk. Tą formą ochrony przyrody można obejmować naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne „oczka wodne”, kępy drzew i krzewów, a także bagna, torfowiska, wydmy, płaty nie użytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce itp.
·               STANOWISKO DOKUMENTACYJNE
          Stanowisko dokumentacyjne stanowi formę indywidualnej ochrony obiektu przyrody nieożywionej, także powstałego w wyniku działalności człowieka (wyrobiska). Obiekty te to ważne i cenne pod względem naukowym i dydaktycznym miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. Mogą to być fragmenty eksploatowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych, nie wyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do udostępnienia.
·               Sieć NATURA 2000 – Europejska Sieć Ekologiczna
             Ochronę przyrody kontynentu uznano za jedno z głównych zadań w Europie jeszcze w latach siedemdziesiątych, kiedy stworzono międzynarodowe podstawy prawne ochrony zagrożonych gatunków  i ich siedlisk, przyjmując Konwencję o ochronie europejskiej dzikiej fauny i flory oraz siedlisk naturalnych, czyli Konwencję Berneńską (1979) i Dyrektywę Ptasią (1979). Następnym ważnym krokiem było przyjęcie Dyrektywy Siedliskowej (1992), która zobowiązuje kraje członkowskie Unii Europejskiej do wyznaczenia sieci NATURA 2000.
Celem utworzenia sieci jest zoptymalizowanie działań na rzecz zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy. Realizacja tego celu jest jednym z najważniejszych wyzwań w sferze ochrony przyrody w Unii Europejskiej. Oznacza bowiem konieczność współdziałania wielu instytucji, pokonania niedostatku wiedzy o krajowych zasobach różnorodności przyrodniczej, uzyskania społecznej akceptacji proponowanych do ochrony obszarów i mobilizacji znacznych środków finansowych.
 
Koncepcja sieci opiera się na tradycyjnych metodach ochrony (ochrona obszarowa i gatunkowa). Jednakże zastosowanie określonej metodyki wyznaczania elementów sieci, wprowadzenie odpowiedzialności krajów za zachowanie ich wartości przyrodniczych oraz wprowadzenie w organizację i funkcjonowanie sieci zasady integracji ochrony przyrody z działalnością gospodarczą i kulturalną człowieka powinny zwiększyć efektywność działań ochronnych.
Należy tu podkreślić, że jednym z warunków zapewnienia skutecznej ochrony jest uczestnictwo społeczności lokalnych w tworzeniu sieci, zgodnie z zasadami określonymi we wspomnianych dyrektywach Rady:
79/409/EWG o ochronie dziko żyjących ptaków, zwanej Dyrektywą Ptasią, uchwalonej 2 kwietnia 1979 r., a zmodyfikowanej dyrektywami: 981/854/EWG, 85/411/EWG, 86/122/EWG, 91/244/EWG i 94/24/|EWG.
92/43/EWG o ochronie siedlisk przyrodniczych oraz dziko żyjącej fauny i flory, zwanej Dyrektywą Siedliskową, uchwalonej 21 maja 1992 r., zmienionej dyrektywą 97/62/EWG.
Te dwa akty stanowią podstawę prawną ochrony europejskiej fauny i flory. Związane są z nimi liczne uzupełniające regulacje prawne, mechanizmy finansowania, procedury realizacji oraz prace ekspertów zajmujących się rozwojem  metodyki tworzenia systemu NATURA 2000 oraz jego zaplecza naukowego.
             Jako przyszły członek  Wspólnoty Europejskiej Polska przystąpiła w 2000 r. do prac nad siecią NATURA 2000. Pierwszym etapem tych działań była realizacja, na wniosek Ministerstwa Środowiska i w ramach programu PHARE, projektu „Koncepcja sieci NATURA 2000 w Polsce” (luty 2000 – marzec 2001).
W ramach tego projektu wykonano następujące zadania:
przeprowadzono analizę obszarów chronionych w Polsce pod kątem ich zgodności z kryteriami NATURA 2000;
opracowano listę gatunków i siedlisk występujących w Polsce proponowanych do uzupełnienia załączników Dyrektywy Siedliskowej i Dyrektywy Ptasiej;
wyznaczono obszary kwalifikujące się do włączenia do systemu NATURA 2000 spoza obszarów już objętych ochroną;
opracowano bazę danych oraz mapy zasięgów obszarów;
opracowano koncepcję struktury organizacyjnej systemu NATURA 2000 oraz przedstawiono propozycje zmian regulacji prawnych umożliwiających wdrożenie tego systemu w Polsce;
propagowano system NATURA 2000 w Polsce.
Ochrona fauny na obszarze Gminy Charsznica będzie wymagała prowadzenia odpowiedniej polityki rolnej i przede wszystkim leśnej. Z ekologicznego punktu widzenia kompleksy leśne są zbyt małe, a przede wszystkim zbyt porozrywane, co utrudnia zadomawianie się dużych gatunków drapieżników, zarówno ssaków, jak i ptaków, także migracje zwierząt.
W odniesieniu do ekosystemów wodnych na szczególną uwagę zasługuje problem ochrony miejsc rozrodu płazów.
Potoki powinny zatem być chronione przed regulacją, która i tak – jest rozwiązaniem tymczasowym. Należy podkreślić, że okresowe (zwłaszcza wiosną) katastrofalne przybory wód w potokach i rzekach są bardzo niekorzystne dla lokalnych populacji płazów, bowiem niszczą larwy płazów rozwijające się w okresowych zbiornikach oraz w ciekach wodnych drastycznie zmniejszając ich bazę pokarmową.
Zatem problem erozji i nadmiernego spływu dolinami cieków wodnych jest ważny nie tylko z punktu widzenia społeczności lokalnych zamieszkujących ten teren, ale także z punktu widzenia występujących tu populacji płazów.
Oprócz rzek i potoków niezwykle cennym miejscem rozrodu płazów są niewielkie, dobrze nagrzane zbiorniki wodne, występujące na polanach, łąkach, wśród pól i przy osiedlach ludzkich. Bardzo często mają one charakter okresowy. Zwykle są one traktowane jako nieużytek, zatem gospodarze terenu zwykle dążą do ich likwidacji.
Należy pamiętać o roli dróg śródleśnych jako miejsca rozrodu płazów. Jednym z pierwszych zadań powinna być zatem inwentaryzacja miejsc rozrodu płazów i objęcie najcenniejszych kompleksową ochroną.
Pomimo istnienia lasów, jak i również obszarów wylesionych (np. łąk) mogących stanowić dobrą bazę pokarmową, na terenie Gminy Charsznica występuje bardzo niewiele gatunków ptaków drapieżnych.
Niewątpliwie odpowiedzialny jest za to wysoki poziom antropopresji, zarówno poprzez rozproszoną zabudowę, jak i niski udział terenów łąkowych, polan śródleśnych, obszarów łęgowych mogących stanowić dobrą bazę pokarmową.
Jest to jednak zadanie bardzo trudne wymagające rozpoznania stosunków własnościowych, gospodarczych i ekologicznych oraz prowadzenia konsekwentnej polityki przez wiele lat.
Gmina Charsznica znajduje się na terenie Miechowsko-Działoszyckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (M-DOChK). Miechowsko-Działoszycki Obszar Chronionego Krajobrazu (M-DOChK) – usytuowany jest w południowo-zachodniej części b. województwa kieleckiego, na pograniczu z b. województwami katowickim (od zachodu) i krakowskim (od południa). Jest to duży obszar położony w granicach całych gmin: Książ Wielki, Kozłów, Charsznica, Słaboszów, Racławice, gminy i miasta Miechów oraz części gmin: Słupia Jędrzejowska, Sędziszów, Wodzisław, Imielno, Michałów i Działoszyce.
            Miechowsko – Działoszycki OChK obejmuje fragment Ziemi Miechowskiej z obszarami źródłowymi i górnymi odcinkami Nidzicy i Szreniawy.
            Północno – zachodnia granica M-DOChK rozpoczyna się w Wólce Ołudzkiej, gdzie zbiegają się granice byłych województw kieleckiego, częstochowskiego i katowickiego. Od tego punktu granica M-DOChK biegnie wraz z granicą byłego województwa kieleckiego w kierunku północno – wschodnim wzdłuż zachodniej granicy gminy Słupia Sędziszowska. W Chałupkach koło Szczekocin granice te przecina magistralna linia kolejowa /Śląsk – Warszawa/. Tutaj charakteryzowane granice skręcają na wschód biegnąc północnymi granicami sołectw Wywła i Słupia. W okolicach Różnicy granica M-DOChK prowadzi do granicy od granicy województwa na południe biegnąc wzdłuż wschodnich granic sołectw: Słupia, (gmina Słupia Sędziszowska), Szałas. Krzelów, Białowieża (gmina Sędziszów). Tutaj granica skręca na wschód przecinając linię kolejową Kraków – Kielce – Warszawa i biegnie dalej w tym kierunku północnymi granicami sołectw Jeżów Klimontów, Klimontówek (w gminie Sędziszów), Sielec, Brzeście, Olszówka Nowa i Stara, Wodzisław, Piotrkowie, Zarzecze, Judasze, Strzeszkowice, (tutaj granica przecina rzekę Mierzwę), Konary, Niegosłowice (wszystkie należące do gminy Wodzisław), Zawale Niegosławskie (w gminie Michałów), Pojałowskie, Żegartowice (w gminie Imielno).
            Koło Mierzwina granica M-DOChK dochodzi do granicy wspólnej otuliny Nadnidziańskiego i Kozubowskiego PK i skręca wzdłuż tej granicy na południe. Wspólne te granice biegną teraz bardzo krętymi, wschodnimi granicami sołectw: Tur-Piaski, Wocieryż, Jelcze Wielką i Małą, Zagajówek, Zagajów, Karolów (w obrębie gminy Michałów), Lubacza (w gminie Wodzisław), Węchadłów w (gminie Michałów), Zagórze, Dziewięczyce, Wolica, Szyczyce, Januszowico, Kwaszyn, Sudół i Kujawki (w gminie Działoszyce).
            W okolicach Sudołu koło Skalbmierza granica M-DOChK odchodzi od granicy otuliny KPK skręcając w kierunku południowo – zachodnim. Biegnie ona tutaj zgodnie z granica gminy Działoszyce aż do okolic Górki Kościelnej, gdzie dochodzi do południowo – zachodniej granicy b. województwa kieleckiego graniczącego tu z b. województwem krakowskim. Obydwie granice biegną dalej na zachód wzdłuż południowych granic gmin Racławice i Miechów, w okolicach Szczepanowic przecinają rzekę Szreniawę, linie kolejową i drogę krajowa Kraków – Kielce – Warszawa. W bliskim sąsiedztwie i równolegle do opisywanej granicy na terytorium byłego województwa krakowskiego położona jest wąska otulina Dłubniańskiego PK, okalającego Ojcowski Park Narodowy.
            Od Szczepanowic granica byłego województwa kieleckiego, będąca równocześnie granicą zakręca w kierunku północno – zachodnim a następnie północnym, biegnąc zgodnie z zachodnimi granicami gmin Miechów i Charsznica. W okolicach Jeżówki. W bliskim sąsiedztwie tej granicy na terytorium graniczącego byłego województwa katowickiego biegnie granica otuliny Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd.
            W okolicach Kozłowa charakteryzowane granice zataczają łuk w kierunku wschodnim, a następnie biegną na północny – zachód wzdłuż zachodnich granic trzech województw, zamyka się granica całego M-DOChK.
Od strony b. województwa katowickiego w bliskiej odległości (od 2 do 6 km) z Obszarem sąsiaduje otulina Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd, mająca również status obszaru chronionego krajobrazu. W jeszcze bliższych odległościach (2-4 km) przebiega granica otuliny Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego, funkcjonującego na terenie b. województwa krakowskiego, która to otulina również spełnia formalna funkcje obszaru chronionego krajobrazu.
            Pod względem fizycznogeograficzym M-DOChK wchodzi w granicę mezoregionów Garbu Wodzisławskiego, Wyżyny Miechowskiej i w małym fragmencie Płaskowyżu Jędrzejowskiego (w okolicach Słupi Jędrzejowskiej), będących elementami makroregionu geograficznego Niecki Miechowskiej. Na charakteryzowanym obszarze biorą początek rzeki: Mierzwa – prawobrzeżny dopływ Nidy, Nidzica i Szreniawa – lewobrzeżne dopływy górnej Wisły oraz Uniejówka i inne mniejsze dopływy prawobrzeżne Pilicy. Jest to ważny obszar wododziałowy Nidy, Pilicy i Wisły.
            Na terenach płaskowyżu Jędrzejowskiego i Garbu Wodzisławskiego odsłaniają się osady margliste i opoki kredy środkowej w formie szerokich spłaszczonych garbów ogołoconych pokryw osadów lodowcowych, które zachowały się w dnach stosunkowo wąskich obniżeń.
W kierunku południowym na osadach kredowych pojawiają się początkowo płaty, a następnie zwarta pokrywa osadów lessowych, które całkowicie dominują w krajobrazie Wyżyny Miechowskiej. Na starszym podłożu pojawiają się także morskie iły mioceńskie wypełniające obniżenia tektoniczne zwane padołami. Osady kredy i trzeciorzędu odsłaniają się tylko w erozyjnych dolinach rzecznych.
Węglanowo-margliste osady kredy w Niecce Nidziańskej stanowią również ważny gospodarczo, wydajny zbiornik wód podziemnych. Wyróżniono w jego obrębie kilka obszarów, które uzyskały zakwalifikowanie do ogólnokrajowej grupy GZWP Niecka Miechowska. W granicach charakteryzowanego obszaru SA to: południowy fragment subzbiornika jędrzejowskiego oraz subzbiornik miechowsko-racławicki.
           
Na wschodzie, na marglach i opokach kredowych wykształciły się urodzajne rędziny właściwe. Na podłożu lessowym żyzne gleby brunatne i czarnoziemy, reprezentujące kompleksy glebowe przydatne do uprawy parzenicy, buraka cukrowego i wielu innych wymagających roślin. To stało się przyczyną, że dominuje tu kulturowy krajobraz rolniczy.
            W Miechowsko-Działoszyckim OChK zachowała się szata roślinna, która należy do najbardziej interesującej na terenie całej Niecki Nidziańskiej. Na jej bogactwo składają się lasy, wśród których największe znaczenie biocenotyczne, naukowe i dydaktyczne mają zbiorowiska grądowe i świetlistej dąbrowy. Stosunkowo duże i wykształcone ich kompleksy zachowały się w okolicach Miechowa, Książa Wielkiego Wodzisławia, Tunelu, Kozłowa i Słupi. Najpiękniejsze ich fragmenty chronione są w czterech rezerwatach leśnych: Kwiatkówka, Kepie na Wyżynie Miechowskiej, Lipny Dół i Lubocza, a kilka innych równie cennych zbiorowisk leśnych proponowanych jest do objęcia ochroną rezerwatową m. in. w: uroczysku Chrusty, Sadkach, Bugaju koło Wodzisławia, Tunelu i w innych okolicach.
Zbiorowiska te, z uwagi na dużą zmienność siedlisk spowodowaną bogatą rzeźba terenu, bardzo bogate pod względem florystycznym. Występuje w nich wiele gatunków rzadkich i chronionych, m. i. zawilec wielkokwiatowy, lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, róża Francuzka, kokoryczka okółkowa, bluszcz pospolity, tojad dziobaty, tojad mołdawski, dzwonecznik wonny, pluskwica europejska, orlik pospolity, storczyki: kruszyk szerokolistny, i podkolan dwulistny, ciemiżyca zielona, miodunka miękkowłosa i inne.
            Na odlesionych pagórkach kredowych i stromych zboczach wąwozów lessowych rozwijają się bogate florystyczne i kwietne murawy stepowe z udziałem bardzo wielu rzadkich w skali kraju i chronionych gatunków roślin, m. in.: dziewięćsiła popłochlistneg, dziewięćsiła bezłodygowego, powojnika prostego, omanu wąskolistnego, ostrożenia pannońskiego, lnów: włochatego i złocistego, astra gawędki, miłka wiosennego, wisienki stepowej, złocienia baldachogronowego, storczyków: samiczego i kukawki, obuwnika pospolitego i in. Najlepiej zachowane i najbogatsze florystycznie zbiorowiska kserotermiczne objęto ścisłą ochroną w pięciu rezerwatach: Dąbie, Opolanki, Sterczów, Ścianka, Wały i Biała Góra.
            Na obrzeżach muraw kserotermicznych i lasów, także na miedzach pól rozwijają się wielogatunkowe zarośla leszczynowe i tarninowe z udziałem w runie gatunków leśnych i kserotermicznych. Pełnia one ważną role biocenotyczną i gleboochronną.
             Nieodłącznym i charakterystycznym elementem szaty roślinnej są także wielogatunkowe agrocenozy chwastów towarzyszących uprawom. Występują tu rzadkie w skali kraju składniki naszej flory o bardzo interesującym geograficznym pochodzeniu i mające przez to bardzo dużą wartość naukową. Należą tu takie gatunki jak: kurzyślad błękitny, jaskier polny, czechrzyca grzebieniowa, włóczydło polne i pszonacznik wschodni. Bogactwo i duży walor przyrodniczy, naukowy i dydaktyczny M-DOChK podkreślają istniejące tam liczne rezerwaty, a także występowanie na tym obszarze około 50 gatunków roślin prawnie chronionych, przewyższając pod tym względem wiele innych obszarów chronionych w tym i o wyższym statusie prawnym.
            Również ze względów kulturowych Miechowsko-Działoszycki OChK jest bardzo interesujący. Zasiedlony już od neolitu przez rolnicze ludy kultury ceramiki wstęgowej, zachowali liczne archeologiczne stanowiska, z najbardziej charakterystycznymi formami tzw. Kurhanów małopolskich, które zarejestrowano w okolicach Miechowa, Brześcia, Moczydła, Rzędowi, Sudolu i Dziemięrzyc. Kopiec z epoki brązu położony jest w Szczotkowicach. Grodziska znane są na stanowiskach w Siedliskach i Książu Wielkim, a dwory obronne w Kozłowie, Klimontowie i Krzelowie. Ruiny zamku obronnego zachowały się w Janowiczkach.
            Ochrona konserwatorską objęte są zachowane historyczne układy zabudowy miejskiej Miechowa (rynek z zabudową i zespołem klasztornym), Działoszyn (rynek, kościół, synagoga). Bardzo liczne są zabytkowe kościoły poczynając od fundacji romańskich w Miechowie (kościół i klasztor bożogrobowców XII-XVI w.) poprzez gotyckie w Działoszycach (unikatowe gotyckie malowidła), Nasiechowicach, Siedliskach, Kalinie Wielkiej, Tczycy, Chodowie, Kozłowie.
            Zachowało się wiele zespołów rezydencyjnych i dworno-parkowych, w tym o wybitnej wartości założenie krajobrazowo-parkowe pałacu w Książu Wielkim – Mirowie i pałac z parkiem w Mianocicach i Uboczy, dwory i parki w Paszkowie, Krzelowie, Niegosłowicach, Przezwodach, Opatkowicach, Węchadłowie, Rzędowicach, Zaryszynie, Zagorowie, Święcicach, Sancygniowie i Marchocicach.
             Zespoły drewnianej zabudowy wsi zachowały się fragmentarycznie w Dąbrowicy i w Cisiej. A całym obszarze jest ponadto wiele kaplic i kapliczek z rzeźbionymi figurami przydrożnymi w tym tez objęte ochroną konserwatorską.
             Bardzo ciekawe na tych terenach są tradycje walk narodowo-wyzwoleńczych szczególnie związane z insurekcją kościuszkowską. W Racławicach – Janowiczkach, na miejscu historycznej bitwy w 1794r., wzniesiono kopiec Tadeusza Kościuszki, ostatnio ufundowano pomnik Bartosza Głowackiego i otwarto ekspozycje muzealną. Ochrona objęte jest również pole bitwy pod Szczekocinami w 1794r. w Wywle.
            Walki I Brygady Strzelców w latach 1914-1915 upamiętniają cmentarze wojenne w Charsznicy, Tczycy, Jaksicach, Miechowie, Szczepanowicach, Słaboszowie, Racławicach, Nawarzycach, Wodzisławiu, Wrocieryżu, Działoszycach i Książu Wielkim. Działania wojny 1939r. dokumentują cmentarze i pomniki w Kozłowie, Chodowie, Miechowie, Słupi, Brzezinkach i Brzuchani.
            Szczególnie liczne są miejsca pamięci z okresu działań partyzanckich i martyrologii ludności w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej. Pomniki, tablice pamiątkowe, mogiły i kwatery ofiar terroru znajdują się w: Książu Wielkim i Małym, Trzonowie, Karczowicach, Kozłowie, Charsznicy, Tczycy, Uniejowie, Miechowie, Nasiechowicah, Podmiejskiej Woli, Sławicach Szlacheckich, Janowicach, Kalinie Wielkiej, Słaboszowie, Racławicach, Jasieńcu, Słupi, Wywle, Mstyczowie, Nawarzycach, Piotrkowicach, Sadkach, Sędowicach, Wocieryżu, Działoszycach, Sancygniowie i Brzuchani.
            Gospodarcze funkcje Miechowsko-Działoszyckiego OChK związane są z działalnością intensywnego rolnictwa, warzywnictwa, w mniejszym stopniu także sadownictwa oraz przetwórstwa rolno-spożywczego i obsługi rolnictwa.
Obszar przecinają linie kolejowe: Kraków – Kielce – Warszawa, Tunel – Katowice oraz szerokotorowa linia (LHS), łącząca Tarnobrzeskie Zagłębie Siarkowe ze Śląskim. Przebiega tu też międzynarodowa droga nr 7 (Kraków – Kielce – Warszawa), która ma być dostosowana do funkcji krajowej drogi ekspresowej.
            Antropopresje związane są głównie intensywnym rolnictwem i hodowlą oraz gęstym zaludnieniem obszaru. Chemizacja i środki ochrony roślin oraz brak oczyszczalni ścieków powodują znaczne zanieczyszczenie wód płynących oraz wód gruntowych związanych z łatwo przepuszczalną pokrywa osadów lessowych.
Znaczny jest również stopień zanieczyszczeń komunikacyjnych towarzyszących liniom kolejowym i drogowym, stacjom kolejowym, punktom przeładunkowym i miejscom składowym.
Brak zorganizowanych wysypisk odpadów bytowych i przemysłowych powoduje znaczne nagromadzenie odpadów szczególnie w wąwozach i na nieużytkach. Z tego względu również potencjalnie silne zagrożenie zanieczyszczeniem antropogenicznym są wody podziemne w utworach kredy, zasilanych z powierzchni terenu także w licznych, zanieczyszczonych wcięciach erozyjnych.
Bliska odległość i niekorzystne usytuowanie tego obszaru w stosunku do przeważających kierunków wiejących wiatrów sprawiają, że obszar ten, a szczególnie położone tu kompleksy cennych biocenotycznie lasów, narażone są na zanieczyszczenia gazowe i pyłowe z przemysłowych aglomeracji Śląska i Krakowa.
            W przewadze lessowe podłoże glebowe, urozmaicona morfologia oraz niedostosowana do tych warunków technika upraw sprawiają, że większość terenów użytkowanych rolniczo jest zagrożona bardzo intensywną i intensywna zboczową erozja wodną i eoliczną. Powoduje to znaczną degradację cennych zasobów glebowych.
            Głównymi strategicznymi kierunkami ochrony i funkcjonowania Miechowsko-Działoszyckiego OChK jest przywrócenie I i II stopnia czystości we wszystkich rzekach biorących tu swój początek, a szczególnie w Mierzwie, Nidzicy, Szreniawie i Uniejówce – zasilających chronioną Pilicę i Nidę. Doliny tych rzek stanowią w gęsto zasiedlonym krajobrazie rolniczym ważne międzyregionalne korytarze ekologiczne łączące parki krajobrazowe Ponidzia i dolinę Wisły z chronioną dolina Pilicy i zespołem Jurajskich Parków Krajobrazowych na zachodzie.
            Szczególna jest rola retencyjno-wodoochronna i gleboochronna lasów, głównie położonych na wododziale Nidy i Pilicy, które ponadto mają tutaj wyjątkowo wysokie wartości ekologiczne i biocenotyczne.
Dostosowana do tych funkcji gospodarka leśna powinna również ochronę cennych florystycznie muraw kserotermicznych zagrożonych niewłaściwymi nasadzeniami i zasileniami wszystkich tak zwanych „nieużytków”, które obecnie są podejmowane spontanicznie i zazwyczaj bez uwzględniania specyficznych uwarunkowań i wskazań botanicznych.
Zalesianie i zakrzewianie powinno spełnić również funkcje zabezpieczenia fitomelioracyjnego terenów zagrożonych intensywną zboczową erozja wodną

 
 


© 2017 Charsznica.info
Webmaster - Sołtys